Бўлиб тўлаш рекламаси ўзгаради: яширин тўловлар очиқланади

Ўзбекистонда кредит ва бўлиб тўлаш рекламалари учун янги шаффофлик талаблари жорий этилади. Энди харидорга фақат ойлик тўлов миқдорини кўрсатиш етарли бўлмайди — товарнинг нақд нархига нисбатан қанча ортиқча тўланиши ва якуний қиймати ҳам очиқ ёзилиши керак.

Янги тартиб харидорларни жозибадор реклама ортида яширинган қўшимча харажатлардан ҳимоя қилишга қаратилган.

Рекламада икки муҳим рақам кўрсатилади

Янги талабларга мувофиқ, жисмоний шахсларга мўлжалланган кредит, бўлиб тўлаш ва кредитга сотиш рекламаларида қуйидаги маълумотлар мажбурий бўлади:

• товар, иш ёки хизматнинг жорий нархига нисбатан ортиқча тўлов миқдори;

• истеъмолчи бутун давр давомида тўлайдиган якуний сумма.

Масалан, товар нақд пулга 10 миллион сўм бўлса, рекламада уни бўлиб тўлаш орқали харид қилганда жами қанчага тушиши аниқ кўрсатилиши лозим бўлади.

Янги талаблар 1 сентябрга қадар ишлаб чиқилади

Муҳим жиҳат: расмий маълумотда қоидалар 2026 йил 1 сентябрдан автоматик равишда кучга кириши эмас, балки шу муддатга қадар тегишли талаблар ишлаб чиқилиши белгиланган.

Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси Марказий банк ҳамда бошқа масъул идоралар билан биргаликда кредит маҳсулотлари рекламаси учун аниқ талабларни белгилайди.

«Ойига фалон сўм» деган реклама етарли бўлмайди

Амалда айрим рекламаларда фақат бошланғич тўлов ёки бир ойлик тўлов миқдори йирик ҳарфларда кўрсатилади. Харидор эса товар якунда нақд нархидан қанча қимматга тушишини мустақил ҳисоблашига тўғри келади.

Янги тартибдан кейин рекламадаги асосий рақамлар харидорга қуйидагиларни олдиндан таққослаш имконини беради:

• нақд ва бўлиб тўлаш нархи ўртасидаги фарқни;

• қўшимча тўловнинг ҳақиқий миқдорини;

• шартнома охиригача тўланадиган умумий суммани.

Яъни «қулай тўлов» деган чиройли ибора ортидаги ҳақиқий нарх ҳам кўринади. Маркетинг сеҳрига калькулятор қўшиляпти.

Молиявий рекламаларга бошқа чекловлар ҳам киритилади

Янги ҳужжатда шартнома тузилаётган вақтда аниқ ҳисоблаб бўлмайдиган келгуси даромадлар бўйича кафолат ёки ваъдаларни рекламада келтиришни тақиқлаш ҳам назарда тутилган.

Шунингдек, микроқарз шартномасининг биринчи саҳифасида матнли огоҳлантириш учун камида 30 фоиз жой ажратилиши, реклама материалларида эса эҳтимолий салбий молиявий оқибатлар ҳақида огоҳлантириш бўлиши белгиланмоқда.

Харидорлар учун нима ўзгаради?

Янги талаблар тўлиқ амалга киритилгач, истеъмолчи товарни бўлиб тўлашдан олдин унинг ҳақиқий қийматини кўра олади. Бу фуқароларга ўз даромади ва қарз юкини холис баҳолаш, турли таклифларни осонроқ солиштириш имконини беради.

Энг асосий ўзгариш шундаки, арзон кўринган ойлик тўлов ортидаги қиммат якуний сумма энди майда ҳарфлар орасида яшириниб қолмаслиги керак.