Кот-дъИвуар ва Сан-Марино NASAнинг Artemis келишувига қўшилди

Космосни тинч йўл билан ўрганиш ва тадқиқ қилиш бўйича халқаро ҳамкорлик кенгайиб бормоқда. Икки кун ичида Кот-дъИвуар ва Сан-Марино давлатлари NASA томонидан илгари сурилган «Artemis келишувлари»га расман имзо чекиб, ушбу ташаббуснинг 75 ва 76-иштирокчисига айланди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

ixbt.com маълумотига кўра, Кот-дъИвуар учун бу муҳим қадам 24-сентябрь куни Абижанда бўлиб ўтган Африка иттифоқининг Африка Спасе Эхпо АСПEХ 2026 конференцияси доирасида амалга оширилди. Ҳужжатни мамлакат номидан Олий таълим ва илмий тадқиқотлар вазири Адама Диавара имзолади.

Oraдан бир кун ўтиб, 25-сентябрь куни Римини шаҳрида Сан-Марино ҳам мазкур халқаро шартномага қўшилди. Сан-Марино Саноат ва технологик тадқиқотлар вазири Россано Фаббри имзолаган бу ҳужжат кичик Европа давлатининг ҳам космик ташаббусларга қизиқиши ортиб бораётганини кўрсатади.

Космик инфратузилма ва ҳамкорлик тарихи

Кот-дъИвуар учун бу келишув АҚШ космик агентлиги билан узоқ йиллик ҳамкорликнинг мантиқий давоми бўлди. Мамлакат 2019 йилдан буён NASA билан биргаликда Ерни кузатиш ҳамда геодезия — Ернинг шакли, тортишиш кучи ва ҳаракатини ўлчаш йўналишларида иш олиб бормоқда.

Шунингдек, 2025 йилда Кот-дъИвуар ўзининг миллий космик агентлигини ташкил этган эди. Ушбу идора Ер юзасини кузатиш, коинот об-ҳавоси, астрономия, сунъий йўлдош навигацияси ва алоқа соҳасидаги миллий лойиҳаларни мувофиқлаштириб келмоқда.

Сан-Марино эса ҳозирча бундай кенг кўламли миллий космик инфратузилмага эга эмас. Шунга қарамай, NASA расмийлари ушбу давлат келгусида Ой лойиҳаларида қатнашиш имкониятларини кўриб чиқаётганини алоҳида таъкидлади.

Artemis келишувларининг асосий тамойиллари

NASA маълумотларига кўра, барча иштирокчи давлатлар илмий асбоблар, технологик намойишлар, сунъий йўлдошлар ва бошқа ишланмалар орқали инсонни Ойга етказиб бериш жараёнига ўз ҳиссасини қўшиши мумкин. Бу эса кичик давлатларга ҳам глобал космик тадқиқотларда қатнашиш йўлини очади.

Эслатиб ўтамиз, «Artemis келишувлари» 2020 йилда NASA, АҚШ Давлат департаменти ва яна еттита давлат томонидан таъсис этилган эди. Ҳужжат давлатлар ва хусусий компанияларнинг Ойга қизиқиши ортиб бораётган даврда Ойни, Марсни ва бошқа осмон жисмларини шаффоф, хавфсиз ва тинч йўл билан ўрганиш амалий тамойилларини белгилайди.

Мутахассисларнинг тушунтиришича, келишувни имзолаш мамлакатнинг бирон-бир аниқ миссияда автоматик равишда қатнашишини ёки ой дастурини молиялаштиришини англатмайди. У фақатгина баён этилган тамойилларга қўшилишни қайд этиб, NASA ва бошқа иштирокчилар билан келгусидаги ҳамкорлик эшикларини очади.