Alp togʻlari ostidagi moʻjiza: Parij va Rimni yaqinlashtirgan tarixiy tunnellar

Yevropa transport tizimining bugungi taraqqiyoti va davlatlararo bogʻliqlik darajasi oʻtgan asrning oʻrtalarida amalga oshirilgan ulkan muhandislik loyihalari bilan chambarchas bogʻliq. Xususan, Alp togʻlari tizmasi orqali oʻtgan Mont Blanc va Great St Bernard tunnellarining qurilishi Parij va Rim shaharlari orasidagi masofani qogʻozda emas, balki amalda 120 milga (taxminan 193 kilometrga) qisqartirishga xizmat qilgan. Bu haqda Autocar.co.uk xabar beradi.

Autocar nashrining tarixiy maʼlumotlariga koʻra, ushbu loyihalar amalga oshirilgunga qadar Great St Bernard dovoni haydovchilar uchun haqiqiy sinov maydoni boʻlgan. Dovon yilning juda qisqa qismida ochiq boʻlib, yoz oylarida sayyohlar ogʻir yuk mashinalari va yonilgʻi tashuvchi tankerlar ortida soatlab qolib ketishgan. Qish yaqinlashishi bilan esa kuchli qor boʻronlari yoʻlni oʻta xavfli hududga aylantirgan.

Urush va kechikkan kelishuvlar

Chamonix kurorti va Aosta vodiysini bogʻlaydigan yer osti yoʻli gʻoyasi ilk bor 1937-yilda ilgari surilgan edi. Biroq Ikkinchi jahon urushi va Fransiya hamda Italiya oʻrtasidagi siyosiy ziddiyatlar bu rejalarni oʻn yilliklarga ortga surib yubordi. Faqatgina 1949-yilga kelibgina Yevropaning eng baland choʻqqisi ostidan tunnel qazish boʻyicha kelishuvga erishildi, ammo har ikki davlat parlamenti bu hujjatni 1957-yilga kelibgina ratifikatsiya qildi.

Mont Blanc tunneli loyihasiga koʻra, uning uzunligi 7,4 mil (11,9 km), kengligi esa 7 metrni tashkil etishi belgilangan edi. Oʻsha paytdagi hisob-kitoblarga koʻra, loyiha qiymati 7 million funt sterlingga baholangan boʻlib, bu bugungi kundagi taxminan 145 million funtga teng qiymatdir. Shu bilan birga, xususiy sektor tomonidan moliyalashtirilgan 3,4 milli Great St Bernard tunneli ham qurila boshlandi.

Muhandislik poygasi va kutilmagan toʻsiqlar

1958-yilda Italiya tomonida har ikki tunnelni qazish ishlari boshlanib ketdi va bu jarayon oʻziga xos norasmiy poygaga aylandi. Mont Blanc jamoasi yer osti suv toshqinlari tufayli biroz ortda qola boshladi. Mahalliy aholi orasida hatto togʻ bagʻrida maxfiy yer osti koʻllari yoki qimmatbaho metall konlari borligi haqida afsonalar ham tarqaldi.

Natijada, Great St Bernard tunneli quruvchilari poygada gʻolib chiqishdi. 1962-yilning aprel oyida amalga oshirilgan kuchli portlash Italiya va Shveytsariyani ajratib turgan soʻnggi qoyalarni parchalab tashladi. Bu voqea Shimoliy va Janubiy Yevropa oʻrtasida yil davomida uzluksiz harakatlanish imkonini beruvchi yangi transport koridorini ochib berdi.

Ushbu tunnellar nafaqat yengil avtomobillar, balki strategik yuk tashuvlari uchun ham muhim ahamiyat kasb etdi. Masalan, Great St Bernard tunneli orqali Genuya portidan Shveytsariyadagi neftni qayta ishlash zavodlariga xomashyo yetkazib beruvchi maxsus quvur ham oʻtkazilgan. Bugungi kunda ushbu yoʻnalishlar Yevropa iqtisodiyotining asosiy arteriyalari boʻlib xizmat qilmoqda.