Buyuk Britaniyadagi yangi soliq islohoti elektromobil bozoriga salbiy taʼsir qilishi mumkin

Buyuk Britaniya hukumati tomonidan joriy etilishi rejalashtirilayotgan yangi soliq tizimi kam daromadli ishchilar uchun elektromobillardan foydalanish imkoniyatini cheklab qoʻyishi mumkin. Ekspertlarning ogohlantirishicha, har bir mil uchun toʻlanadigan yangi boj (eVED) avtomobillarni imtiyozli lizing asosida olish tizimiga jiddiy zarba beradi. Bu haqda Autocar.co.uk xabar beradi.

Autocar nashri xabariga koʻra, 2028-yilning aprel oyidan boshlab barcha elektromobillar (EV) uchun har bir milga 3 pens, plagin-gibridlar (PHEV) uchun esa 1,5 pens miqdorida soliq undirilishi kutilmoqda. Ushbu chora anʼanaviy ichki yonuv dvigatelli avtomobillardan voz kechilishi natijasida davlat byudjetiga yoqilgʻi aksizidan tushadigan 12 milliard funt sterling miqdoridagi yoʻqotish oʻrnini qoplash maqsadida ishlab chiqilgan.

Imtiyozli lizing tizimi xavf ostida

Hozirgi vaqtda Britaniyada "ish haqidan voz kechish" (salary-sacrifice) sxemasi juda ommabop hisoblanadi. Bu tizimda xodim oʻz maoshining bir qismini soliq toʻlangunga qadar avtomobil lizingi uchun yoʻnaltiradi va evaziga sezilarli chegirmalarga ega boʻladi. Alphabet GB kompaniyasi maslahatchisi Caroline Sandall-Manserghning soʻzlariga koʻra, yangi soliq aynan mana shu qulay tizimni murakkablashtirib yuboradi.

Maʼlumotlarga koʻra, 2025-yilning toʻrtinchi choragida ushbu sxema boʻyicha olingan avtomobillar soni 226 mingdan oshgan, bu 2022-yilga nisbatan besh baravar koʻpdir. Eng muhimi, bunday shartnomalar asosida yetkazib berilayotgan avtomobillarning 98 foizini aynan elektromobillar va gibridlar tashkil etadi. Yangi soliqning kiritilishi esa ushbu ekologik transport vositalariga boʻlgan talabni keskin kamaytirishi mumkin.

Ijtimoiy oqibatlar va iqtisodiy cheklovlar

Asosiy muammo shundaki, qonunchilikka koʻra, avtomobil uchun ajratiladigan mablagʻ xodimning qolgan maoshini eng kam oylik ish haqi miqdoridan tushirib yubormasligi kerak. Agar eVED soligʻi oylik toʻlovlar ustiga qoʻshilsa, koʻplab kam daromadli ishchilar ushbu dasturlarda ishtirok etish huquqidan mahrum boʻladilar. Bu esa jamiyatning barcha qatlamlari uchun elektromobillarni arzon qilish maqsadiga zid keladi.

Ekspertlarning taʼkidlashicha, hukumat strategiyasida raqamlardan koʻra odamlarning xulq-atvori va qaror qabul qilish jarayoniga taʼsir etuvchi omillar hisobga olinmagan. Shartnoma imzolash vaqtida xarajatlarning aniq emasligi yoki kelajakda oshish ehtimoli xaridorlarni elektromobil sotib olishdan toʻxtatib qoluvchi asosiy psixologik toʻsiqqa aylanadi.

Oʻzbekiston bozori uchun ham ushbu tajriba muhim ahamiyatga ega. Mamlakatimizda BYD kabi brendlar elektromobillar ommaviylashuvini taʼminlayotgan bir paytda, xalqaro miqyosdagi soliq oʻzgarishlari va ularning isteʼmolchi tanloviga taʼsiri soha mutaxassislari tomonidan diqqat bilan kuzatilmoqda. Britaniyadagi vaziyat shuni koʻrsatmoqdaki, ekologik transportga oʻtish faqat texnologik emas, balki ijtimoiy-iqtisodiy muvozanatni ham talab qiladi.