AQSH va Eron o‘rtasidagi tarixiy kelishuv tafsilotlari ma’lum bo‘ldi

Xalqaro siyosat maydonida dunyo ahlining diqqat-e’tiborini tortgan o‘ta muhim va tarixiy voqelik sodir bo‘ldi. Joriy yilning 17 iyun kuni Amerika Qo‘shma Shtatlari ma’muriyati rasmiy Tehron bilan erishilgan yangi hadli bitimning kutilmagan tafsilotlarini omma OAV uchun ochiqladi. Vashington mezbonlik qilgan oliy darajadagi brifingda Hukumatning yuqori lavozimli mulozimi «Amerika Qo‘shma Shtatlari va Eron Islom Respublikasi o‘rtasidagi Islomobod anglashuv memorandumi» deb nomlangan hujjatning tub mazmun-mohiyatini keng jamoatchilikka taqdim etdi.

Mazkur kelishuv uzoq yillardan buyon davom etib kelayotgan siyosiy va harbiy sovuqchilikni yumshatish yo‘lidagi eng yirik qadamlardan biri sifatida baholanmoqda.

Olovni o‘chirish: Harbiy harakatlarga chek qo‘yiladi

Mazkur rasmiy hujjatga asosan, o‘zaro kelishuvga intilayotgan ikki tomon barcha qarama-qarshilik frontlarida, shu jumladan Livan hududida ham har qanday harbiy to‘qnashuvlar hamda qurolli harakatlarni zudlik bilan, butunlay va doimiy ravishda to‘xtatish majburiyatini o‘z zimmalariga oladilar.

Jami 14 ta muhim banddan tarkib topgan ushbu global memorandum talablariga ko‘ra, Eron tomoni o‘z omborlarida saqlanayotgan yuqori darajada boyitilgan uran xomashyosi zaxiralarini tezkorlik bilan suyultirish yoki ularning boyitilish foizini maksimal darajada pasaytirishga rozilik bergan. Rasmiy Vashingtonning qat’iy ta’kidlashicha, ushbu strategik chora Tehronning yadroviy qurol ishlab chiqarish va yaratish borasidagi harbiy salohiyatini butunlay bartaraf etish maqsadiga xizmat qiladi.

Quyidagi tahliliy siyosiy jadval orqali AQSH va Eron o‘rtasidagi Islomobod memorandumining eng asosiy bandlari hamda tomonlarning majburiyatlari bilan atroflicha tanishib chiqishingiz mumkin:

Eron nefti jahon bozoriga qaytmoqda

Amalga oshiriladigan ushbu tinchlik choralarining badali sifatida, Oq uy uzoq vaqtdan buyon Eron Islom Respublikasining neft-gaz sanoati va xomashyo savdosiga nisbatan qo‘llab kelayotgan ayovsiz iqtisodiy sanksiyalarini to‘liq bekor qilishga tayyor ekanini bildirgan. Amerika tomonining bergan kafolatlariga tayanadigan bo‘lsak, mazkur bitim rasman kuchga kirgach, Tehron xalqaro energetika bozorlariga o‘z neft mahsulotlarini erkin va cheklovlarsiz eksport qilish huquqini qayta tiklab oladi.

Bundan tashqari, agar belgilangan 60 kunlik o‘zaro muzokaralar davri tinch va muvaffaqiyatli yakuniga yetsa, Eronga qarshi joriy etilgan boshqa qo‘shimcha iqtisodiy cheklovlar ham olib tashlanishi ko‘zda tutilgan. Ikki davlat vakillari mana shu ikki oylik muhlat davomida to‘liq qonuniy kuchga ega bo‘lgan yakuniy tinchlik shartnomasining bandlarini batafsil ishlab chiqishga harakat qiladilar.

Milliardlab dollarlik jamg‘arma va Ho‘rmuz bo‘g‘ozi masalasi

Mazkur hujjatning e’tiborli jihatlaridan biri — Eron iqtisodiyotini qayta tiklash hamda mamlakatni rivojlantirish maqsadida kamida 300 milliard AQSH dollari miqdoridagi maxsus moliyaviy jamg‘arma tashkil etish g‘oyasi ilgari surilganidir. Biroq, ushbu ulkan jamg‘arma faqatgina tomonlar o‘rtasida yakuniy mukammal shartnoma imzolangan taqdirdagina hayotga tadbiq etiladi. AQSH hukumati mazkur mablag‘ni shakllantirishda va moliyalashtirish jarayonida o‘z mablag‘lari bilan ishtirok etmasligini qat’iy bildirib o‘tgan.

Shuningdek, xalqaro savdo va dunyo energetika xavfsizligi uchun o‘ta strategik suv yo‘li hisoblangan Ho‘rmuz bo‘g‘ozida tijoriy va harbiy kemalarning xavfsiz hamda to‘liq qatnovini qayta tiklash masalasi ham memorandumning markaziy mavzularidan biri bo‘ldi. AQSH ma’muriyati vakilining fikriga ko‘ra, ushbu kelishuv nafaqat Yaqin Sharqdagi qurolli ziddiyatlarni yumshatadi, balki Eron iqtisodiy tizimini xalqaro moliyaviy maydonga qayta integratsiya qilish uchun tarixiy imkoniyat yaratadi.

Prezident Donald Trampning ogohlantirishi: «Agar bajarilmasa, zarbalarga qaytamiz»

Shunga qaramay, AQSH Prezidenti Donald Tramp mazkur hujjat hali uzil-kesil to‘liq tinchlik shartnomasi emasligini alohida uqtirib o‘tdi. Davlat rahbarining ta’kidlashicha, bu ayni damda faqatgina anglashuv deklaratsiyasi bo‘lib, agar rasmiy Tehron shartlarning birortasini buzadigan bo‘lsa, Vashington harbiy amaliyotlarni qayta boshlash huquqini o‘zida saqlab qoladi.

AQSH Prezidenti Donald Trampning G7 sammitidagi chiqishidan:

«Bu hozircha shunchaki anglashuv memorandumi, xolos. Agar undagi jarayonlar menga ma’qul kelmasa yoki shartlar buzilsa, biz hech qanday ikkilanishsiz yana harbiy zarbalar berish tizimiga qaytamiz».

Olingan so‘nggi ma’lumotlarga qaraganda, ushbu tarixiy memorandum joriy yilning 19 iyun kuni tomonlar o‘rtasida rasman imzolanishi kutilmoqda. Shundan so‘ng, Vashington va Tehron o‘rtasida yakuniy tinchlik bitimining fundamental asoslarini yaratish bo‘yicha 60 kunlik rasmiy muzokaralar bosqichiga start beriladi.

Dunyo siyosatining eng qaynoq tahlillari, AQSH va Eron o‘rtasidagi yadroviy muzokaralar kundaligi hamda xalqaro maydondagi eng so‘nggi eksklyuziv xabarlarni hamisha Zamin sahifalarida biz bilan birga kuzatib boring!