Bu sayyorada bir yil atigi 25 kun davom etadi

Astronomlar Yerdan taxminan 49 yorug‘lik yili uzoqlikda joylashgan LHS 1140 b ekzosayyorasi haqida navbatdagi muhim kashfiyotni e’lon qildi. Yangi tadqiqotlar ushbu osmon jismida atmosfera mavjud bo‘lishi mumkinligini yanada kuchliroq tasdiqlamoqda. Ilmiy ish natijalari Science jurnalida chop etildi.

Tadqiqot davomida olimlar sayyorani o‘z yulduzi oldidan o‘tayotgan vaqtida kuzatishdi. Ana shu paytda yulduz nuri atmosfera orqali o‘tib, undagi gazlarning izlarini aniqlash imkonini beradi. Mutaxassislar aynan shu usul yordamida atmosferada geliy mavjudligini ko‘rsatuvchi belgilarni qayd etishga muvaffaq bo‘lishdi.

Qizig‘i shundaki, geliy signali 2024 yilgi kuzatuvlarda aniqlangan bo‘lsa, 2025 yilda u deyarli kuzatilmagan. Olimlar bu holatni atmosferadan gaz chiqishi doimiy emasligi yoki yulduz faolligi vaqt-vaqti bilan o‘zgarib turishi bilan izohlamoqda.

Mutaxassislar fikricha, geliyning mavjudligi sayyora atmosferasi milliardlab yillar davomida saqlanib qolgan bo‘lishi mumkinligidan darak beradi. Ular yuqori atmosferada asosan geliy, quyi qatlamlarda esa azot, karbonat angidrid hamda suv bug‘i kabi og‘irroq gazlar bo‘lishi ehtimolini ilgari surmoqda. Biroq bu moddalar hozircha to‘g‘ridan to‘g‘ri tasdiqlangan emas.

LHS 1140 b o‘z yulduzining «hayot uchun mos hududi»da joylashgan. Bu esa uning yuzasida ma’lum sharoitlarda suv suyuq holatda saqlanishi mumkinligini anglatadi. Shu bilan birga, olimlar bunday joylashuvning o‘zi sayyorada hayot mavjudligini anglatmasligini ham ta’kidlashmoqda.

Avvalgi tadqiqotlarda ushbu ekzosayyora gazdan tashkil topgan ulkan jism emas, balki katta suv zaxiralariga ega bo‘lishi mumkin bo‘lgan toshli sayyora ekani taxmin qilingan edi. Hisob-kitoblarga ko‘ra, uning umumiy massasining 9–19 foizini suv tashkil qilishi mumkin.

Olimlarning yana bir taxminiga ko‘ra, LHS 1140 b o‘z yulduziga doimo bir tomoni bilan qarab turadi. Shu sababli bir qismida uzluksiz kunduz, ikkinchi qismida esa doimiy tun hukm surishi ehtimol qilinmoqda.

Iqlim modellari sayyoraning katta qismi muz bilan qoplangan bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatmoqda. Biroq yulduzga qaragan tomonida suyuq okean saqlanib qolishi ehtimoli yuqori. Bu okean tashqi ko‘rinishi jihatidan ulkan ko‘z shaklini eslatishi mumkinligi qayd etilgan.

Ayrim hisob-kitoblarga ko‘ra, okeanning markaziy qismida harorat Selsiy bo‘yicha 20 darajagacha ko‘tarilishi mumkin. Bunday muhit atmosfera tarkibi va issiqxona effektiga bog‘liq bo‘lib, azot hamda karbonat angidrid issiqlikni ushlab qolish orqali suyuq suvning mavjudligiga yordam berishi mumkin.

LHS 1140 b Yerdan taxminan 1,7 barobar katta bo‘lib, uning massasi Yernikidan 5–6 marta yuqori. Sayyora Quyoshga nisbatan kichik va sovuqroq bo‘lgan qizil mitti yulduz atrofida taxminan 25 kunda bir marta aylanadi.