Xitoy “mis qiroli” umrbod qamoqqa hukm qilindi: yirik Maike imperiyasining qulashi

Xitoyning yirik savdo giganti — Maike Metals International asoschisi va rahbari, bir paytlar mamlakatning «mis qiroli» deya ta’riflangan 61 yoshli tadbirkor Xe Szinbi shartnomaviy firibgarlik va poraxo‘rlikda ayblanib, umrbod qamoq jazosiga hukm qilindi. Bu haqda Bloomberg agentligi o‘z manbalariga tayanib xabar berdi.

Sian shahri sudining yopiq tarzda chiqargan qaroriga ko‘ra, kompaniya rahbariyatining qalloblik va noqonuniy moliyaviy xatti-harakatlari Xitoyning bir nechta yirik banklariga 1 milliard dollardan ortiq miqdorda to‘g‘ridan to‘g‘ri zarar ko‘rish xavfini tug‘dirgan. Milliarder tadbirkorning o‘zi sud hukmi ustidan shikoyat arizasi kiritgan.

8,7 ming dollardan boshlangan saltanat: Xitoy mis bozorining 25 foizi

Xe Szinbining biznes yo‘li zamonaviy Xitoy savdo-sanoat tarixidagi eng yorqin ko‘tarilishlardan biri bo‘lgan:

• Ilk qadamlar: 1993 yilda Sian shahrida do‘stlari bilan bor-yo‘g‘i 50 ming yuan (o‘sha paytdagi kurs bo‘yicha taxminan 8,7 ming dollar) kredit olib, Maike savdo uyiga asos solgan;

• Mis gigantiga aylanish: Dastlab elektrotexnika va mexanika mahsulotlari sotishdan boshlangan biznes tez orada metallolom, mis simlar va tozalangan mis savdosiga ixtisoslashdi;

• Bozordagi monopol mavqe: O‘z rivojlanishining eng yuqori cho‘qqisiga chiqqan davrda Maike Metals butun Xitoy import qiladigan mis xomashyosining to‘rtdan bir qismini (25%) yolg‘iz o‘zi ta’minlagan.

Inqiroz zanjiri: Pandemiya, ko‘chmas mulk qulashi va metall garovi

Kompaniya faoliyatidagi xatarli moliyaviy sxemalar pandemiya davrida pand bera boshladi:

• Xavfli kreditlash sxemasi: Maike kompaniyasi o‘z omborlarida saqlanayotgan va tashilayotgan ulkan mis zaxiralarini banklarga garovga qo‘yish orqali minglab milliard yuan kreditlar jalb qilgan;

• Ko‘chmas mulk inqirozi: Savdodan tashqari, magnat mehmonxonalar va biznes markazlari qurilishiga ulkan investitsiyalar kiritgan edi. Biroq Xitoy ko‘chmas mulk bozoridagi bo‘hron bu mablag‘larni «muzlatib» qo‘ydi;

• Pandemiya va narxlar tushishi: 2022 yilgi qat’iy kovid cheklovlari logistikani izdan chiqardi, jahon bozorida mis narxining keskin pasayishi esa kassa uzilishlari va qarzlarni qoplay olmaslikka olib keldi.

Hibs, bankrotlik va himoya tomonining pozitsiyasi

Imperiyaning yakuniy inqirozi va sud jarayoni quyidagicha rivojlandi:

• Shov-shuvli g‘oyib bo‘lish: 2023 yilning oktyabr oyida kompaniya xodimlari rahbar bilan aloqani butkul yo‘qotdi, oradan ko‘p o‘tmay uning politsiya tomonidan hibsga olingani ayon bo‘ldi. Keyingi oyda Maike rasman bankrotlik e’lon qildi;

• Advokatlarning vajlari: Sudda himoyachilar tadbirkorning firibgarlik maqsadi bo‘lmaganini, kompaniya o‘n yildan ortiq vaqt mobaynida banklar oldidagi majburiyatlarini muntazam bajarib kelganini ta’kidladi;

• Banklarning xatosi: Himoya tomoniga ko‘ra, yuzaga kelgan ulkan bank yo‘qotishlarining asosiy sabablaridan biri kreditorlarning o‘zidagi xavf-xatarlarni baholash (risk-management) tizimi bo‘sh bo‘lgani bilan bog‘liq.

Maike Metals va Xe Szinbi ishining asosiy ko‘rsatkichlari

Xe Szinbining ishi Xitoyda pandemiya va ko‘chmas mulk bozori ortidan kelib chiqqan eng yirik moliyaviy jinoyatlardan biri sifatida global xomashyo bozorlari tarixida qolmoqda.