Nega to‘ng‘ich, o‘rtancha va kenja farzandlarning fe’l-atvori butkul farq qiladi?

Bitta xonadonda, bir xil ota-ona tarbiyasida ulg‘aygan bolalarning fe’l-atvori, dunyoqarashi va hayotga munosabati ba’zan bir-biriga mutlaqo qarama-qarshi bo‘lib chiqadi.

Psixologik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, bu tafovutning asosiy sabablaridan biri — bolaning oilada nechanchi bo‘lib dunyoga kelgani va ota-onaning unga nisbatan psixologik munosabatidir. Tug‘ilish navbati bolalikdagi muhitni, zimmadagi mas’uliyat darajasini va shaxsning shakllanishini belgilab beradi.

To‘ng‘ich farzand: Mukammallikka intiluvchi va talabchan lider

Oilaning ilk farzandi odatda ota-onaning eng ko‘p diqqat-e’tibori va katta umidlari ostida voyaga yetadi:

• Qat’iy nazorat va intizom: Ilk farzand tarbiyasida ota-ona hali tajribasiz bo‘lgani sababli barcha qoida va talablarni unga nisbatan maksimal darajada qo‘llaydi;

• Perfeksionizm va mas’uliyat: Natijada to‘ng‘ich bola mukammallikka intiluvchan (perfeksionist), o‘ziga va atrofdagilarga o‘ta talabchan, tartib-intizomli shaxs bo‘lib ulg‘ayadi;

• Kasbiy moyillik: Shu sababli mutaxassislar harbiy soha, aniq hisob-kitob, puxtalik va yuqori mas’uliyat talab etiladigan lavozimlarga aynan katta farzandlarni tanlashni tavsiya etadi.

O‘rtancha farzand: Moslashuvchan boshqaruvchi va mohir diplomat

Oilada to‘ng‘ich va kenja o‘rtasida qolgan bolalar o‘ziga xos moslashuvchanlik qobiliyati bilan ajralib turadi:

• Muvozanat saqlovchi: O‘rtancha farzand ham katta aka-opalari, ham kichik uka-singillari bilan muntazam aloqada bo‘lib, oila muhitida doimiy murosa qiluvchi (diplomat) rolini o‘ynaydi;

• Boshqaruvchanlik qobiliyati: U har ikkala tomonning tilini topishga va munosabatlarni muvofiqlashtirishga o‘rganib ulg‘ayadi. Mutaxassislarning kuzatuvlariga ko‘ra, aynan shu muhit o‘rtancha farzandlarda boshqaruvchanlik, muzokara olib borish va murakkab vaziyatlarda murosaga kelish hissini eng kuchli rivojlantiradi.

Kenja farzand: Cheklovsiz erkinlik va kreativ ijodkorlik

Oilaning eng kichik a’zosi ulg‘ayadigan psixologik iqlim butkul boshqacha tus oladi:

• Bosimning yo‘qligi: Ota-ona kenja farzandga kelib tarbiyada ancha xotirjam bo‘ladi, qat’iy nazorat va talablar darajasi sezilarli pasayadi;

• Erkin tafakkur: Ortiqcha bosimsiz, erkinlikda o‘sgan kenja bolalar chegaralardan tashqari fikrlashga (kreativlikka) moyil bo‘ladi. Ular aqlga kelmaydigan g‘oyalarni ilgari surishi, hayratlanarli so‘zlarni erkin gapirishi mumkin;

• Yaratuvchanlik: Cheklovlar kamligi bois kenja farzandlar orasidan kreativ, ijodkor, tavakkalchilikdan qo‘rqmaydigan yorqin shaxslar ko‘proq yetishib chiqadi.

Xulosa qilib aytganda, oiladagi tabiiy iyerarxiya bolalarning kelajakdagi kasbiy yo‘nalishi va fe’l-atvori poydevorini quruvchi ko‘rinmas kuch hisoblanadi.