AQSH Davlat kotibi O‘zbekiston tarixida ilk bor biznes missiyasi bilan tashrif buyurdi

AQSH Davlat kotibining O‘zbekistonga amalga oshirayotgan navbatdagi tashrifi ikki tomonlama diplomatik aloqalar tarixida yangi, burilish yasovchi sahifa ochmoqda.

Mustaqillikning dastlabki yillaridan buyon AQSH tashqi siyosat mahkamasining 7 nafar rahbari yurtimizga jami 8 marotaba rasmiy safar uyushtirgan bo‘lsa, ularning deyarli barchasi geosiyosiy, harbiy-xavfsizlik va inson huquqlari kabi klassik siyosiy missiyalarga qaratilgan edi. Bu safargi tashrif esa O‘zbekiston tarixida ilk bor sof iqtisodiy manfaatlar, sarmoya va biznes hamkorlikni kengaytirish maqsadiga yo‘naltirilgani bilan tubdan ajralib turadi.

Beykerdan Blinkengacha: AQSH Davlat kotiblari nega kelgan edi?

Ortga nazar tashlasak, Vashingtonning yuqori martabali mulozimlari yurtimizga har gal muayyan global va mintaqaviy siyosiy krizislar paytida tashrif buyurganini ko‘rish mumkin:

• Jeyms Beyker (1992 yil 15–16 fevral, Toshkent va Samarqand): Sobiq Ittifoq parchalangach, yosh mustaqil davlatlar bilan dastlabki diplomatik aloqalarni o‘rnatish, yadroviy xavfsizlik va mintaqaviy barqarorlikni o‘rganish maqsadidagi ilk tanishuv missiyasi edi.

• Madlen Olbrayt (2000 yil 16–19 aprel, Toshkent, Samarqand va Buxoro): Afg‘onistonda «Tolibon» kuchayib borayotgan va Markaziy Osiyoda diniy ekstremizm xavfi ortgan bir davrda xavfsizlik bo‘yicha muzokaralar olib borilgan.

• Kolin Pauell (2001 yil 7–8 dekabr, Toshkent): AQSHdagi mashhur 11 sentyabr teraktlari ortidan, Afg‘onistondagi aksilterror operatsiyalari va Xonobod (K2) harbiy bazasi bo‘yicha strategik kelishuvlarni mustahkamlash uchun amalga oshirilgan siyosiy-harbiy tashrif.

• Hillari Klinton (2010 yil 2 dekabr va 2011 yil 22 oktyabr, Toshkent): Shimoliy ta’minot tarmog‘i (NDN) orqali Afg‘onistonga yuklar tashish, tranzit yo‘nalishlari va xavfsizlik masalalari bosh mavzu bo‘lgan.

• Jon Kerri (2015 yil 1 noyabr, Samarqand): Markaziy Osiyo davlatlari va AQSH tashqi ishlar vazirlarining yangi diplomatik platformasi — «C5+1» formatiga aynan Samarqandda rasman asos solingan edi.

• Mayk Pompeo (2020 yil 2–3 fevral, Toshkent): AQSHning Markaziy Osiyo bo‘yicha yangi strategiyasini taqdim etish, mintaqaviy integratsiyani qo‘llab-quvvatlash va siyosiy islohotlar yuzasidan muloqot o‘tkazilgan.

• Entoni Blinken (2023 yil 28 fevral – 1 mart, Toshkent): Ukrainadagi urush fonida Rossiyaga qarshi xalqaro sanksiyalarga rioya qilish va mintaqa davlatlarining geosiyosiy muvozanatini saqlashga bag‘ishlangan edi.

Siyosatdan amaliy manfaatga: Yangi paradigmaning mohiyati

Oldingi barcha safarlardan farqli o‘laroq, bu galgi tashrifning asosiy kun tartibi faqat siyosiy bayonotlar emas, balki aniq iqtisodiy loyihalardan iborat:

• «C5+1» formati va biznes alyans: Vashington endi Markaziy Osiyoga shunchaki geosiyosiy xavfsizlik burchagidan emas, balki muhim investitsiya maydoni sifatida qarayapti;

• Kritik xomashyo va energetika: AQSH sanoati uchun strategik ahamiyatga ega bo‘lgan noyob yer elementlari, raqamli texnologiyalar, qayta tiklanuvchi energiya va infratuzilmaga amerikalik sarmoyadorlarni keng jalb etish ko‘zda tutilmoqda;

• O‘zbekistonning islohotlar samarasi: Bu o‘zgarish O‘zbekiston tashqi siyosatining faqat xavfsizlik kun tartibidan xoli bo‘lib, ochiq iqtisodiy sheriklik va yirik xalqaro biznesni jalb qilish yo‘nalishiga to‘liq o‘tganini namoyish etadi.

Vashington va Toshkent munosabatlaridagi bunday pragmatik qadam mintaqa iqtisodiyotiga to‘g‘ridan to‘g‘ri AQSH sarmoyalari oqimining sezilarli darajada oshishiga xizmat qilishi kutilmoqda.