Global kosmik sanoat jadal rivojlanmoqda, biroq bu o‘sish o‘zi bilan jiddiy xavflarni ham olib kelmoqda. Secure World Foundation xalqaro tashkiloti investorlar uchun yangi qo‘llanmani e’lon qildi, unda kosmik operatsiyalarning barqarorligi uzoq muddatli daromadlilikning asosiy omili sifatida ko‘rib chiqilishi kerakligi ta’kidlangan. Mutaxassislarning ogohlantirishicha, bitta kompaniyaning mas’uliyatsiz harakati butun bozor ishtirokchilari xavfsizligiga tahdid solishi mumkin. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.
2025-yilda kosmik sohadagi investitsiyalar hajmi 55,3 milliard dollarga yetdi, bu 2024-yilga nisbatan ikki barobar ko‘pdir. Biroq, parvozlar sonining ortishi orbitadagi yuklamani ham oshirmoqda: ishdan chiqqan sun’iy yo‘ldoshlar, raketalarning qoldiqlari va boshqa bo‘laklar to‘qnashuv ehtimolini kuchaytirib, kosmik chiqindilar muammosini dolzarblashtirmoqda. Hisobotda ekologik barqarorlik va moliyaviy barqarorlik o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liqlik borligi qayd etilgan.
Secure World Foundation investorlar uchun maxsus «mas’uliyat ro‘yxati»ni taqdim etdi. Unda kompaniyalarni sun’iy yo‘ldoshlarning missiya tugagach orbitadan xavfsiz chiqib ketishi, to‘qnashuvlarning oldini olish tizimlari va ma’lumotlar shaffofligi kabi mezonlar asosida baholash taklif etiladi. Ayniqsa, SpaceX va uning Starlink loyihasi kabi megaturkumlar sonining ortishi orbital xavfsizlikni ta’minlashda yangi yondashuvlarni talab qilmoqda.
Mualliflarning fikricha, aynan investorlar o‘yin qoidalarini o‘zgartirishga qodir. Agar bozor sun’iy yo‘ldoshlarning butun hayotiy sikli — uchirilishidan tortib to xavfsiz utilizatsiyasigacha bo‘lgan xarajatlarni hisobga olsa, bu yangi sanoat standartlarini shakllantirishga va orbitani kelajak avlodlar uchun saqlab qolishga yordam beradi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
