Sovutish tizimlari bozori inqiroz yoqasida: Xladagentlar narxi keskin koʻtarildi

Global iqlim isishi va maishiy texnikaga boʻlgan talabning ortishi fonida sovutish tizimlarining ajralmas qismi boʻlgan xladagentlar (freonlar) bozorida jiddiy taqchillik kuzatilmoqda. Xususan, Xitoy bozorida ushbu kimyoviy moddalar narxi soʻnggi oʻn yillikdagi eng yuqori koʻrsatkichga yetdi. Bu holat nafaqat maishiy konditsionerlar, balki sanoat muzlatkichlari va zamonaviy elektromobillar ishlab chiqarish tannarxiga ham bevosita taʼsir koʻrsatishi kutilmoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

ixbt.com maʼlumotiga koʻra, joriy yilning 12-iyun holatiga koʻra, konditsionerlarda keng qoʻllaniladigan R32 markali xladagentning oʻrtacha bozor narxi bir tonna uchun 62 500 yuanni tashkil etdi. Elektromobillar sovutish tizimi uchun zarur boʻlgan R134a markasining narxi esa 59 727 yuanga yetgan. Bu oʻtgan yilning shu davriga nisbatan mos ravishda 34,13 foiz va 30,77 foizga koʻpdir.

Narxlar oshishining asosiy sabablari

Mutaxassislarning fikricha, narxlarning bunday sakrashi bir nechta omillar bilan bogʻliq. Birinchidan, yoz mavsumi boshlanishi bilan sovutish uskunalariga boʻlgan global talab keskin oshgan. Ikkinchinchidan, atrof-muhitni muhofaza qilish boʻyicha xalqaro kelishuvlar doirasida zararli xladagentlar ishlab chiqarishga qoʻyilgan kvotalar va cheklovlar taklifning kamayishiga olib keldi. Bu esa bozorda sunʼiy boʻlmagan, real defitsitni yuzaga keltirdi.

Oʻzbekiston bozori uchun ham bu tendensiya ahamiyatsiz emas. Mamlakatimizda yoz oylarida konditsionerlarga boʻlgan talab yuqoriligini hisobga olsak, butlovchi qismlar va xizmat koʻrsatish xarajatlari oshishi ehtimoli bor. Xitoy dunyodagi eng yirik xladagent ishlab chiqaruvchisi boʻlgani sababli, u yerdagi narx oʻzgarishi butun dunyo bozoriga, jumladan, Markaziy Osiyo mintaqasiga ham oʻz taʼsirini oʻtkazadi.

Qayta ishlash — yagona chora

Yuzaga kelgan vaziyat xladagentlarni qayta ishlash (utilizatsiya) va ikkilamchi foydalanish sohasini rivojlantirish uchun yangi imkoniyatlar ochmoqda. Hozirgi vaqtda dunyo boʻyicha xladagentlarni qayta ishlash koʻrsatkichi oʻrtacha 25-35 foizni tashkil etadi. Biroq, eng yirik isteʼmolchi hisoblangan Xitoyda bu koʻrsatkich hali ham 10 foizdan past boʻlib qolmoqda.

Xomashyo tanqisligi va narxlarning yuqoriligi sharoitida eski uskunalardan xladagentlarni yigʻib olish va ularni tozalab qayta ishlatish iqtisodiy jihatdan oʻzini oqlay boshladi. Bu nafaqat ishlab chiqaruvchilarning xarajatlarini kamaytiradi, balki atmosferaga zararli gazlar chiqishining ham oldini oladi. Kelajakda ushbu yoʻnalishdagi texnologiyalarga kiritiladigan investitsiyalar hajmi ortishi kutilmoqda.

Xulosa qilib aytganda, xladagentlar bozori yangi davrga qadam qoʻymoqda. Narxlarning oʻn yillik maksimumga chiqishi sanoat korxonalarini resurslardan tejamkorroq foydalanishga va ekologik toza muqobillarni izlashga majbur qiladi. Isteʼmolchilar uchun esa bu sovutish qurilmalarini tanlashda energiya samaradorligi va xizmat koʻrsatish xarajatlariga yanada eʼtiborli boʻlish kerakligini anglatadi.