Koinot siri: Olimlar Pluton va Titanda tushunarsiz organik moddani aniqlashdi

Koinotni oʻrganishda yangi davrni boshlab bergan James Webb (JWST) kosmik teleskopi navbatdagi hayratlanarli kashfiyotni amalga oshirdi. Quyosh tizimining bir-biridan milliardlab kilometr uzoqlikda joylashgan va mutlaqo farqli sharoitlarga ega ikki obyekti — Saturnning yoʻldoshi Titan va mitti sayyora Plutonda olimlar hali fanga maʼlum boʻlmagan bir xil organik birikmani aniqlashdi. Ushbu topilma koinot kimyosi haqidagi tasavvurlarimizni oʻzgartirib yuborishi mumkin. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Titan va Pluton qogʻozda bir-biriga mutlaqo oʻxshamaydigan dunyolardir. Titan — geologik jihatdan faol, atmosferasi Yernikidan ham zichroq, yuzasida suyuq metan dengizlari va organik zarralardan iborat ulkan dyunalar mavjud boʻlgan hududdir. Pluton esa oʻta siyrak atmosferaga ega, muzlagan va oʻlik dunyo hisoblanadi. Biroq, Space.com nashrining xabar berishicha, har ikki osmon jismining infraqizil spektrida bir xil "imzo" qayd etilgan, bu esa ularda oʻxshash kimyoviy jarayonlar kechayotganidan dalolat beradi.

Sirli spektral iz va ilmiy tahlillar

Parij observatoriyasi sayyora-shunos olimi Bruno Bezard boshchiligidagi tadqiqot guruhi ushbu kashfiyotni "haqiqiy jumboq" deb atamoqda. Olimlarning taʼkidlashicha, topilgan modda hozirgacha fanga maʼlum boʻlgan va kataloglashtirilgan birorta kimyoviy birikmaning spektral iziga mos kelmayapti. Spektroskopiya usuli orqali aniqlangan bu yutilish chizigʻi har ikki obyektdagi yorugʻlikning aynan bir xil toʻlqin uzunligida yutilayotganini koʻrsatgan.

Kashfiyotning aniqligiga shubha yoʻq, chunki bu signal James Webb teleskopining ikki xil uskunasi — NIRSpec (yaqin infraqizil spektrograf) va MIRI (oʻrta infraqizil uskuna) tomonidan bir vaqtda tasdiqlangan. Bu esa natija texnik xatolik yoki asboblar nosozligi emas, balki real mavjud boʻlgan moddiy dalil ekanini isbotlaydi. Bruno Bezard oʻz hamkasbi Emmanuel Lellouch bilan Pluton maʼlumotlarini solishtirganda, har ikki joyda ham bir xil nomaʼlum birikma borligini koʻrib hayratga tushganini aytadi.

Hayot alomatimi yoki prebiotik kimyo?

Koʻpchilikni qiziqtirgan savolga javoban, olimlar hozircha bu sirli molekulani "biosignatura", yaʼni hayot alomati deb atashga asos yoʻqligini taʼkidlashmoqda. Buning oʻrniga, ushbu topilma kislorodsiz muhitda toʻrt milliard yildan ortiq vaqt davomida shakllangan murakkab prebiotik kimyoning mahsuli boʻlishi mumkin. Yaʼni, bu hayot paydo boʻlishidan oldingi bosqichdagi kimyoviy evolyutsiya natijasidir.

Ushbu kashfiyot Quyosh tizimining chekka hududlaridagi kimyoviy tarkib biz oʻylagandan koʻra murakkabroq ekanini koʻrsatadi. Tadqiqotchilar endilikda laboratoriya sharoitida turli gazlar va muzlar aralashmasini sinab koʻrish orqali ushbu sirli "imzo"ni takrorlashga urinmoqdalar. Agar olimlar bu moddani aniqlashga muvaffaq boʻlishsa, bu koinotda organik hayotning qurilish bloklari qanday tarqalgani haqidagi savollarga javob berishi mumkin.

Hozircha esa, koinotning bu ikki uzoq nuqtasi oʻrtasidagi oʻxshashlik zamonaviy astronomiyaning eng katta sirlaridan biri boʻlib qolmoqda. James Webb teleskopi yordamida olinayotgan yangi maʼlumotlar yaqin yillarda ushbu jumboqning yechilishiga yordam berishi kutilmoqda.