Soʻnggi yillarda tibbiyot olamida xavotirli bir tendensiya kuzatilmoqda: ilgari asosan keksa yoshdagi insonlarda uchraydigan xastaliklar endilikda yosh avlod vakillari orasida ham tez-tez qayd etilmoqda. Angliyalik olimlar tomonidan oʻtkazilgan yangi tadqiqot bu boradagi achchiq haqiqatlarni yuzaga chiqardi. Zamin.uz yoshlar oʻrtasida saraton koʻpayishining sirli sabablari va unga qarshi koʻrilayotgan choralarni tahlil qiladi.
Xavotirli statistika: Kimlar xavf ostida?
The Independent nashrining maʼlumotlariga koʻra, 2023 yilda Angliyada 20 yoshdan 49 yoshgacha boʻlgan aholi orasida 31 mingga yaqin saraton holati aniqlangan. Bu har ming kishidan biri ushbu xavfli xastalikka chalinganini anglatadi. Taqqoslash uchun, 50-79 yoshdagilar orasida bu koʻrsatkich ancha yuqori (har yuz kishidan biri), biroq yoshlar orasidagi oʻsish surʼati mutaxassislarni tashvishga solmoqda.
Yosh bemorlar orasida eng koʻp uchrayotgan turlar:
Koʻkrak bezi saratoni — 8,5 ming holat.
Ichak saratoni — 3 ming holat.
Melanoma (teri saratoni) — 2,8 ming holat.
Semizlik — asosiy aybdormi?
London Imperial kolleji va Saraton tadqiqotlari instituti (ICR) mutaxassislari qiziq bir holatga duch kelishdi: chekish va ichkilik kabi anʼanaviy xavf omillari kamaygan boʻlsa-da, saraton holatlari koʻpaymoqda. Bunda asosiy «gumondor» sifatida semizlik koʻrilmoqda. 1995 yildan buyon aholi oʻrtasida vazn ortishi muntazam ravishda oʻsib bormoqda.
Biologik mexanizm: Insulin va yalligʻlanish
Professor Mark Gyunterning tushuntirishicha, ortiqcha vazn saratonning 19 turi bilan bevosita bogʻliq. Buning sababi shundaki, semizlikka moyil insonlarda insulin darajasi yuqori boʻladi, bu esa oʻsma hujayralarining jadal oʻsishiga «turtki» beradi. Bundan tashqari, tanadagi surunkali yalligʻlanish jarayonlari ham kasallik rivojlanishi uchun qulay muhit yaratadi.
Turmush tarzi bilan bogʻliq 11 turdagi xavf
Tadqiqotchilar 2001-2019 yillar oraligʻidagi milliy reyestrni tahlil qilib, yoshlar orasida tez-tez uchrayotgan va turmush tarziga bogʻliq boʻlgan saratonning 11 turini aniqlashdi:
Qalqonsimon bez, jigar, buyrak va oʻt pufagi saratoni;
Oshqozon osti bezi va ichak saratoni;
Endometriy (bachadon), koʻkrak bezi va tuxumdon saratoni;
Koʻp sonli miyeloma va ogʻiz boʻshligʻi saratoni.
Ahamiyatlisi, ichak va tuxumdon saratoni faqat yoshroq guruhlarda oʻsish koʻrsatmoqda, bu esa alohida eʼtiborni talab qiladi.
Faqat vazn emas: Boshqa sirli omillar
Biroq olimlarning taʼkidlashicha, faqatgina semizlik bilan barcha holatlarni tushuntirib boʻlmaydi. Tana vazni indeksi (TVI) normal boʻlgan yoshlarda ham xastalik uchramoqda. Bunga quyidagilar sabab boʻlishi mumkin deb taxmin qilinmoqda:
Ultra qayta ishlangan ovqatlar: Tarkibida kimyoviy qoʻshimchalar koʻp boʻlgan mahsulotlar.
Antibiotiklar: Ularning meʼyordan ortiq qoʻllanilishi ichak mikroflorasini oʻzgartirishi mumkin.
Ekologik muhit: Atrof-muhitning ifloslanishi.
Davlat darajasidagi kurash
Britaniya saraton tadqiqot markazi rahbari Mishel Mitchell vaziyatni oʻnglash uchun kompleks choralar koʻrishga chaqirmoqda. Bunga zararli oziq-ovqat reklamasini cheklash, sogʻlom mahsulotlarni ommalashtirish va diagnostika tizimini yanada takomillashtirish kiradi.
Aziz mushtariylar, sizningcha, zamonaviy turmush tarzimizdagi qaysi odat salomatligimiz uchun eng katta xavf tugʻdirmoqda? Sogʻlom hayot kechirish uchun kundalik tartibingizda nimalarni oʻzgartirgan boʻlardingiz?
Bizni kuzatishda davom eting, salomatligingizga bee'tibor boʻlmang!
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
