Шавкат Мирзиёев кичик ГЭС ускуналари ишлаб чиқарувчи завод лойиҳаси билан танишди

Марказий Осиёнинг «яшил» энергетика харитасида тарихий бурилиш ясайдиган, бутун минтақа учун стратегик аҳамиятга эга бўлган йирик саноат лойиҳаси амалиётга кўчмоқда. Президент Шавкат Мирзиёев Андижон вилоятига ташрифи чоғида Андижон туманида кичик ва микро гидроэлектр станциялари (ГЭС) учун зарур ихтисослаштирилган ускуналар ишлаб чиқаришга ихтисослашган «Андижон Жинлун янги энергия» қўшма корхонаси лойиҳаси билан шахсан танишди. Давлатимиз раҳбарининг 2025 йил 28 мартдаги микрогидроэлектр станциялари тармоғини ривожлантиришга қаратилган тарихий қарори ижроси доирасида қад ростлаётган мазкур мажмуанинг умумий қиймати 20 миллион АҚШ долларини ташкил этиб, тўлиқ тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар ҳисобига молиялаштирилмоқда.

Тоғли ва сув ресурслари чексиз бўлган Марказий Осиё давлатларида микро ва кичик ГЭС турбиналари ҳамда агрегатларига эҳтиёж кескин юқори бўлса-да, шу вақтгача минтақада бундай жиҳозларни саноат миқёсида ишлаб чиқарадиган ихтисослашган база деярли йўқ эди. 2027 йилда тўлиқ қувват билан ишга туширилиши режалаштирилган Андижондаги завод йилига умумий қиймати 70 миллиард сўмлик 100 та кичик ГЭС мажмуаси, микрогидроэнергетика ускуналари ва юқори аниқликдаги электр жиҳозлари ишлаб чиқаради. Корхона нафақат маҳаллий эҳтиёжларни қоплайди, балки йилига 3 миллион долларлик тайёр маҳсулотларни Қозоғистон, Қирғизистон ва Тожикистонга экспорт қилишни мақсад қилган.

Хўш, Катта Фарғона каналининг сув ресурслари нечта янги микро ГЭСни ҳаракатга келтиради, маҳаллий генераторлар хорижий муқобиллардан неча баробар арзон бўлади ва Ўзбекистон қўшни тоғли мамлакатлар учун гидроэнергетика хабига айлана оладими?

«20 млн доллар, йилига 100 та ГЭС ва минтақавий экспорт»: Лойиҳанинг 5 та асосий нуқтаси

Андижондаги янги гидроэнергетика заводидан энг муҳим факт ва рақамлар:

• 20 миллион долларлик тўғридан-тўғри хорижий сармоя: Лойиҳа 100 фоиз чет эл инвестициялари жалб этилган ҳолда барпо этилмоқда;

• Йилига 100 та ГЭС мажмуаси: 2027 йилда завод тўлиқ қувватга чиққач, йилига 70 миллиард сўмлик 100 та кичик ГЭС ва микроэнергетика генераторлари ишлаб чиқарилади;

• Минтақадаги дефицитга барҳам: Марказий Осиёда саноат миқёсидаги гидроускуналар танқислиги илк бор айнан Андижонда тўлиқ қопланади;

• 3 миллион долларлик экспорт: Ишлаб чиқарилган ГЭС жиҳозлари Қозоғистон, Қирғизистон ва Тожикистонга етказиб берилади;

• Катта Фарғона каналида янги тармоқ: Корхона ускуна ишлаб чиқариш билан чекланмай, Андижоннинг ўзида ҳам барқарор сув оқимида қатор янги микро ГЭСларни қуришни ўз зиммасига олади.

«Андижон Жинлун янги энергия» корхонаси: Лойиҳавий параметрлар ва имкониятлар таҳлили

Янги саноат гигантининг асосий техник-иқтисодий кўрсаткичлари:

«Яшил» энергетика ва иқтисодий хавфсизлик экспертизаси: Нега бу завод инқилобий аҳамиятга эга?

Гидроэнергетика муҳандислари ва халқаро иқтисодий таҳлилчиларнинг хулосалари:

• Импортга қарамликнинг тугатилиши: Бунга қадар микро ва кичик ГЭС ускуналари асосан Хитой, Россия ёки Европадан қиммат логистика харажатлари билан олиб келинарди; Андижонда локализация қилиниши кичик ГЭСлар қуриш таннархини камида 30-40 фоизга арзонлаштиради ва лойиҳаларни ўзини оқлаш муддатини кескин қисқартиради;

• Катта Фарғона каналининг тайёр энергетик ресурси: Водий орқали ўтувчи Катта Фарғона канали каби сув артериялари сутка давомида узлуксиз оқимга эга; микро ГЭСлар эса йирик тўғон ёки сув омборлари талаб қилмасдан, сувнинг табиий оқимидан барқарор ва узлуксиз ток ишлаб чиқариш имконини беради;

• Минтақавий бозорнинг мутлақ етакчилиги: Тожикистон ва Қирғизистон каби улкан гидроресурсга эга давлатларда тоғ қишлоқлари ва саноат ҳудудларини электрлаштиришда кичик ГЭСларга талаб ниҳоятда баланд; ушбу мамлакатларга Андижондан тайёр ускуналар экспорти Ўзбекистоннинг Марказий Осиё энергетик интеграциясидаги мавқеини кескин оширади;

• Экологик барқарорлик ва углерод нейтраллиги: Микро ГЭСлар атроф-муҳитга ва дарё фаунасига заррача зарар етказмайди, ерларни сув босишига сабаб бўлмайди ва куз-қиш мавсумида чекка қишлоқлар ҳамда ишлаб чиқариш цехларини автоном энергия билан таъминлайди.

Андижонда 20 миллион долларлик гидроэнергетика заводининг қад ростлаши Ўзбекистонни нафақат «яшил» энергия истеъмолчиси, балки унинг юқори технологияли ускуналарини экспорт қилувчи Марказий Осиё марказига айлантирмоқда.

Сизнингча, Андижонда ишлаб чиқариладиган кичик ГЭС турбиналари юртимизнинг чекка ва тоғли ҳудудларида электр танқислиги муаммосини бутунлай ҳал қила оладими? Қозоғистон, Қирғизистон ва Тожикистонга ускуналар экспорти минтақавий энергетик дўстликни қанчалик мустаҳкамлайди? Шахсий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва юртимиз «яшил» иқтисодиётидаги ушбу муҳим ютуққа бағишланган мақолани барча дўстларингиз билан баҳам кўринг!