Хитойлик астрономлар Сомон йўлидаги гипертезкор юлдузларни кенг қамровли излаш ишларини олиб боришди. Ушбу юлдузлар, шунингдек, PR Lira синфидаги ўзгарувчан ёритгичлардан фойдаланиб, галактикамиздаги масофаларни аниқ ўлчашга ёрдам берадиган муҳим объектлардир. Улар мунтазам ва айниқса башорат қилинадиган пулсацияларга эга бўлиб, "космик ўлчов бирлиги" сифатида амал қилади. Мазкур тадқиқот The Astrophysical Journal (AstroJournal) журналида чоп этилди.
Гипертезкор юлдузлар шунчалик тез ҳаракатланадики, улар ўзларини галактика тортишиш кучларига боғламаган ҳолда ҳаракатланишади. Сомон йўли учун қочиш тезлиги тахминан 550 км/сни ташкил этса, бундай объектларда улар 1000 км/с дан ошиши мумкин. Улар пайдо бўлиши ва кейинчалик ҳосил бўлиши кўпинча галактика марказидаги қора туйнук — Sagittarius A ва унинг ўзаро таъсирига боғлиқ.
Пекин университети астрономлари, Хаочжу Фу раҳбарлигида, PR Lira юлдузлари орқали шу турдаги гипертезкор объектларни қидиришга қарор қилган. Бу объектлар, асосан Сомон йўлининг гало ва қалин диски, шунингдек, шарсимон тўпламлардаги қари гигант юлдузларига хосдир. Улар ёрқинлик, пулсация даври ва кимёвий таркиб бўйича ўрганиш учун ушбу масофаларни аниқ ва ишончли ўлчаш имкониятини беради.
Ҳукумат астрономларининг махсус амалга оширган иши ва икки йирик каталогни таҳлил қилиб, 165 та номзодга қисқартирилган намуналардан 87 та энг ишончли гипертезкор юлдузларини аниқлашга муваффақ бўлди. Улардан еттитасининг кўндаланг тезлиги 800 км/с дан ошган. Шундай қилиб, улар Сомон йўли марказига яқин, катта ва кичик Магеллан булутлари каби қўшни митти галактикалар ҳудудида жойлашган.
Ғайриоддий “қочоқлар” ҳақидаги янги кўрсаткичларни, келажакда Gaia сунъий йўлдоши ва янги спектроскопик кузатувлар асосида аниқлаш мумкин. Бу қочоқларнинг траекторияларини ва келиб чиқишини тушунишга ёрдам берган тадқиқотлар, шубҳасиз, галактика марказини ўрганиш ва Сомон йўлининг гравитацион потенциалини хариталаш учун муҳим бўлади. Бу эса замонавий астрофизикадаги энг сирли таркибий қисмлардан бири бўлган қоронғи материянинг тақсимланишини аниқлашда муҳим аҳамиятга эга.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
