13 февраль куни Мюнхенда ўтаётган Мюнхен хавфсизлик конференцияси майдони яна бир муҳим сиёсий учрашувга саҳна бўлди: Володимир Зеленский Европа етакчилари ва НАТО раҳбарияти билан “Берлин формати” деб аталувчи мулоқот доирасида жорий вазиятни муҳокама қилди. Учрашувда, жумладан, Фридрих Мерц, Кир Стармер ва Марк Рютте қатнашгани қайд этилди.
Учрашувнинг руҳи тушунарли: Россия бошлаган уруш фонида Европа хавфсизлиги “эртага нима бўлади?” деган савол билан яшаяпти. Шунинг учун томонлар асосий эътиборни хавфсизлик кафолатлари, Украинага ёрдамни узлуксиз давом эттириш ва кейинги қадамларни мувофиқлаштиришга қаратган.
Дронлар бўйича ҳамкорлик “сўз”дан “иш”га ўтди
Берлин формати муҳокамаларидан олдинроқ Зеленский Борис Писториус билан бирга Германия–Украина қўшма дрон ишлаб чиқариш лойиҳаси бўйича амалдаги қадамни кўрсатди: Зеленский биринчи тайёрланган зарбали дронни қабул қилгани, бу эса Европада кооперация линиясининг “ишлаб турибди” деган белгиси экани айтилди.
Бу ерда сигнал аниқ: Украинага ёрдам фақат “пакет” ё “баёнот” эмас — ишлаб чиқариш, технология ва тезкорлик ҳам. Демак, кейинги ойларда Европада бундай қўшма лойиҳалар кўпайиши мумкин.
Женевада янги раунд режада
Кремл маълумотига кўра, Женевада 17–18 февраль кунлари Украина, Россия ва АҚШ вакиллари иштирокида навбатдаги музокаралар ўтказилиши режалаштирилган. Украина томони ҳам бу раундга тайёр эканини айтган.
Муҳим нуқта: бу учрашувлардан олдин Абу-Дабидаги икки раунд катта “бурилиш” бермагани таъкидланади. Абу-Дабидаги музокаралар ортидан катта келишув чиққанича йўқ — демак, Женевада ҳам тезда “ҳаммаси ҳал бўлди” деган сценарийни кутиш эрта.
“Агар маъно бўлса…” — Европанинг эҳтиёткор позицияси
Мюнхендаги чиқишлар фонида Мерц Россия билан мулоқот эҳтимоли ҳақида эҳтиёткорона сигнал бергани ҳам ёритилди: мазмун — “агар гаплашишдан ҳақиқий фойда бўлса, музокарага тайёрмиз”, лекин Москва ҳозирча жиддий ёндашувни намоён этмаяпти деган қараш сақланяпти.
Бу нуқтада Европа учун энг қийин баланс бор: бир томонда — урушни тўхтатиш истаги, иккинчи томонда — “музокара” сўзи ортида вақт ютқазиш хавфи.
Макрон ҳам “алоқа каналлари”ни тайёрламоқда
Хабардор манбаларга кўра, Эммануэл Макрон ўтган ҳафта дипломатик маслаҳатчисини Москвага юбориб, мулоқотни эҳтимол қайта тиклаш учун “тайёргарлик ишлари”ни бошлаган.
Бу ҳам яна бир ишора: Европа ичида “кейинги босқич” ҳақида турли сценарийлар тайёрланяпти, ҳамма бир йўлга тўлиқ келишиб олгани йўқ.
Конференция нега бу қадар муҳим
62-Мюнхен хавфсизлик конференцияси 13–15 февраль кунлари ўтмоқда. Расмий маълумотларга кўра, унда 115 дан ортиқ давлатдан 1000+ қатнашчи, 60 га яқин давлат ва ҳукумат раҳбарлари иштирок этади — демак, бу ерда айтилган ҳар бир гап эртасига реал қарорларга айланиб кетиши мумкин.
Хулоса: Мюнхендаги Берлин формати — “протокол учун учрашув” эмас, балки Женева музокаралари олдидан позициялар тўпланаётган, хавфсизлик кафолатлари ва ҳарбий-саноат ҳамкорлиги “қоғоз”дан “амал”га ўтаётган палла. Кейинги ҳафтада Женевада нимадир силжиса — бу ердаги мулоқотлар унинг тайёргарлик қисми бўлиб қолиши мумкин.
