Яқин Шарқдаги кескинликни юмшатиш йўлида чинакам тарихий қадам ташланди. Вашингтон ва Теҳрон ўртасидаги кўп йиллик зиддиятларга чек қўйиши мумкин бўлган музокаралар ўз финишига яқинлашмоқда. Zamin.uz ушбу оламшумул келишув лойиҳаси ва унинг минтақа тақдирига таъсири ҳақидаги энг сара маълумотларни тақдим этади.
Бир саҳифалик меморандум: Тинчликка илк қадам
Axios нашрининг хабар беришича, икки давлат вакиллари қисқа, аммо ўта муҳим бўлган бир саҳифалик меморандум лойиҳасини деярли келишиб олишди. Ушбу ҳужжат шунчаки қоғоз эмас, балки ҳарбий ҳаракатларни тўхтатиш ва келгусидаги кенг қамровли дипломатик алоқалар учун мустаҳкам пойдевор бўлиши кутилмоқда.
Гарчи якуний имзолар ҳали қўйилмаган бўлса-да, экспертлар бу ҳолатни музокаралар бошланганидан бери эришилган энг катта ютуқ сифатида эътироф этишмоқда.
Ўзаро ён босишлар: Ким нимага рози бўлмоқда?
Келишув лойиҳаси томонлар учун бирдек аҳамиятли бўлган бир нечта муҳим шартларни ўз ичига олади:
Эрон томони: Ядровий бойитиш жараёнларини вақтинча тўхтатишга ва халқаро инспекцияларни кучайтиришга розилик билдириши мумкин. Ҳатто бойитилган уран захираларини мамлакатдан олиб чиқиш масаласи ҳам кун тартибида турибди.
АҚШ томони: Иқтисодий санкцияларни босқичма-босқич бекор қилиш ва Теҳроннинг хорижда музлатиб қўйилган миллиардлаб маблағларини қайтаришни кўриб чиқмоқда.
Бундан ташқари, жаҳон иқтисодиёти учун ўта муҳим бўлган Ҳўрмуз бўғози орқали кемаларнинг хавфсиз ҳаракатланишига қўйилган чекловларни юмшатиш келишувнинг асосий устунларидан бири ҳисобланади.
30 кунлик ҳал қилувчи давр ва келажак режалар
Агар мазкур меморандум имзоланса, томонлар учун 30 кунлик "тайёргарлик" даври бошланади. Бу вақт ичида Исломобод ёки Женевада учрашувлар ўтказилиб, ядро дастури ва санкциялар бўйича якуний, батафсил келишув ишлаб чиқилиши керак.
Баҳсли нуқталар: Айни пайтда энг катта мунозара ядровий чекловлар муддати устида кетмоқда. Вашингтон узоқ муддатли чекловни талаб қилаётган бир пайтда, Теҳрон қисқароқ муддат тарафдори бўлиб турибди. Ҳозирда 12–15 йиллик ўртача вариант муҳокама марказида.
Сиёсий тўсиқлар ва умидбахш келажак
Музокараларнинг мураккаблиги шундаки, Эрон раҳбарияти ичида ҳали ягона ва қатъий позиция шаклланмаган. Шунга қарамай, дипломатик алоқаларнинг яхшиланиши аллақачон мева бера бошлади — АҚШ Ҳўрмуз бўғозидаги ҳарбий босимни вақтинча пасайтиришга қарор қилди.
Бу ҳужжат минтақада тинчлик ўрнатиш йўлидаги биринчи, аммо энг залворли қадам бўлиши мумкин.
Азиз ўқувчилар, сизнингча, бу келишув ҳақиқатан ҳам минтақада барқарор тинчлик ўрнатилишига олиб келадими? Икки давлат ўртасидаги ишонч тўлиқ тикланиши мумкинми? Изоҳларда ўз фикрларингизни қолдиринг!
Жаҳон сиёсати ва минтақавий хавфсизликка оид энг сўнгги янгиликларни Zamin.uz сайтида кузатишда давом этинг.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
