Яқин Шарқ минтақасида кўп йиллардан буён давом этиб келаётган сиёсий таранглик ва геосиёсий зиддиятлар ниҳоят тинчлик ва дипломатия йўли билан ҳал этилиш арафасида турибди. АҚШ Президенти Дональд Трамп расмий Вашингтон ва Теҳрон ўртасидаги глобал келишув жуда яқин эканлигини ҳамда мазкур тарихий ҳужжатнинг муҳим тафсилотлари тез орада кенг жамоатчиликка эълон қилинишини ваъда қилди. Оқ уй раҳбарининг сўзларига кўра, бўлажак битим дунё савдоси учун стратегик аҳамиятга эга бўлган Ҳўрмуз бўғозини тўлиқ очишни назарда тутади, бироқ у ҳозирча бошқа қатъий мажбуриятларни сир сақлашни лозим топди.
Шу билан бирга, шанба куни Эрон Ислом Республикаси Ташқи ишлар вазирлиги расмий вакили Исмоил Бақоий давлат телевидениеси орқали чиқиш қилиб, сўнгги ҳафта давомида АҚШ ва Эрон позициялари сезиларли даражада яқинлаша бошлаганини тасдиқлади. Бироқ эронлик дипломат бу ҳолат ҳали асосий глобал муаммолар бўйича тўлиқ тўхтамга келинганини англатмаслиги ҳақида огоҳлантириб, Америка томонини халқаро майдонда «зиддиятли ва шошқалоқ баёнотлар» беришда айблади.
Саудия ва Амирликлар билан суҳбат: «Тинчлик меморандуми» тайёр
Дональд Трамп ўзининг ижтимоий тармоқлардаги расмий саҳифасида Саудия Арабистони Қироллиги, Бирлашган Араб Амирликлари, Қатар ва минтақадаги бошқа бир қатор нуфузли давлатлар етакчилари билан «Тинчликка оид ўзаро англашув меморандуми» доирасида «ўта маҳсулдор ва самарали мулоқот» ўтказганини мамнуният билан қайд этди.
«Глобал тинчлик ҳужжати умумий мазмунда тўлиқ келишиб олинди. Айни пайтда у Америка Қўшма Штатлари, Эрон Ислом Республикаси ва рўйхатда номлари келтирилган бошқа яқин шарқ давлатлари томонидан якуний тасдиқлов (ратификация) жараёнини кутмоқда. Ҳозирда битимнинг сўнгги майда деталлари муҳокама қилиняпти ва улар тез орада расман эълон қилинади», — дея таъкидлади АҚШ Президенти.
Бундан ташқари, Оқ уй раҳбари шанба куни Исроил Бош вазири Биньямин Нетаньяху билан ҳам телефон орқали муҳим мулоқот ўтказганини ва ушбу музокара «жуда конструктив ва ижобий» кечганини қўшимча қилди. Трамп бўлажак шартнома Эроннинг ядро қуролига эга бўлиш ёки уни ишлаб чиқиш имкониятини бутунлай ва шартсиз тақиқлашини яна бир бор эслатиб ўтди:
«Мен фақатгина биз (АҚШ ва унинг иттифоқчилари) истаган ва талаб қилган барча шартлар тўлиқ бажарилган тақдирдагина ушбу битимга имзо чекаман. Биз ё умумий тил топишиб тинчлик шартномасини тузамиз, ёки Эрон шундай даҳшатли вазиятга дуч келадики, дунё тарихида ҳали ҳеч бир мамлакат бу қадар вайронкор ва кучли зарбани бошидан кечирмаган».
Эроннинг «14 бандли» режаси ва Марко Рубио шартлари
Теҳрон дипломатияси вакили Исмоил Бақоий ҳам мазкур «ўзаро англашув меморандуми» хусусида тўхталар экан, Эрон томони «14 банддан иборат махсус ҳужжат шаклида» якуний битимга эришиш ниятида эканлигини билдирди. Бақоийнинг сўзларига кўра, меморандум устидаги техник ишлар якуний паллага яқинлашган. Ушбу босқич ўтганидан сўнг, келгуси 30-60 кун ичида музокараларнинг янги ва ҳал қилувчи раундлари бошланади ва бу Эронга ўз миллий манфаатлари доирасида якуний келишувга эришиш имконини беради.
Ушбу жараёнда АҚШ Давлат котиби Марко Рубио эса масалага бирмунча эҳтиёткорлик ва сиёсий оптимизм билан ёндашмоқда. Ўзининг Ҳиндистонга уюштирган расмий ташрифи чоғида у «BBC» мухбири билан суҳбатда яқин бир-икки кун ичида Яқин Шарқ бўйича катта янгиликлар пайдо бўлиши мумкинлигини айтди, аммо юз фоизлик кафолат беришдан тийилди.
Давлат котиби АҚШнинг қатъий позициясини яна бир бор такрорлади: Эрон ядро қуроли яратиш фикридан воз кечиши, стратегик Ҳўрмуз бўғози орқали халқаро кемаларнинг ўтиш йўлини ҳеч қандай иқтисодий божларсиз ва тўсиқларсиз очиб қўйиши шарт. Шунингдек, Рубио Теҳрон ўз ихтиёридаги юқори даражада бойитилган уран захираларини ҳам тўлиқ халқаро назорат остига топшириши лозимлигини уқтирди. Дунё дипломатияси ушбу тарихий келишув натижасини кутмоқда.
Сизнингча, Дональд Трамп ва Эрон раҳбарияти ўртасида имзоланиши кутилаётган ушбу янги тинчлик шартномаси Яқин Шарқдаги кўп йиллик уруш ва низоларга бутунлай чек қўя оладими?
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
