Туркия олий таълим тизими ва ижтимоий ҳаётида сўнгги кунларда кузатилган энг қайноқ ва ҳаяжонли можаро тинчлик билан хотима топди. Мамлакат раҳбари Ражаб Тоййиб Эрдўған Истанбул шаҳрида жойлашган нуфузли хусусий «Бильги» университетини тугатиш (ёпиш) тўғрисидаги ўз қарорини орадан ҳеч қанча вақт ўтмай бекор қилишга мажбур бўлди. Ушбу кутилмаган ва тарихий қадам билим маскани талабалари ҳамда профессор-ўқитувчиларининг оммавий норозиликлари ва қатъий иродасидан сўнг ташланди.
Университет фаолиятига чек қўйиш ҳақидаги илк фармон жорий йилнинг 21 май куни имзоланган бўлса, орадан атиги уч кун ўтиб — 24 май куни мазкур қарорни бекор қилиш ҳақидаги янги ҳужжат Туркия ҳукуматининг расмий нашри ҳисобланмиш «Resmi Gazette» газетасида эълон қилинди.
Талабаларнинг қатъияти ва тунги митинглар
Ҳукуматнинг олийгоҳни ёпиш ҳақидаги режаси оммага ошкор бўлиши биланоқ, минглаб талабалар ва зиёлилар ўз ҳуқуқларини ҳимоя қилиш учун оёққа турдилар. Кампус ҳудудларида бир неча кун давомида тўхтатиш ва тинчлик акциялари ўтказилди. Хусусан, 24 май куни бўлиб ўтган бош митингда мингга яқин инсон иштирок этди. Хатто бир гуруҳ жасур талабалар университет биноларини ичкаридан тўсиб, ўз норозиликларини намойиш этишди ва кейинчалик улар полиция кўмагида ҳудуддан чиқарилди.
Аслида расмий доиралар мазкур қарорни олий таълим тўғрисидаги қонуннинг 11-моддаси (университетлараро кенгаш фаолиятини тартибга солувчи банд) билан изоҳлашга уринган эди. Ушбу банд хусусий олий таълим муассасасида ўқитиш сифати талабга жавоб бермаган тақдирда уни ёпиш имконини беради. Режага кўра, билим олаётган ёшларни давлатга қарашли Мимар Синан номидаги Санъат университетига кўчириш ва масканнинг таъсис жамғармасини ташқи бошқарувга топшириш кўзда тутилган эди.
Муаммонинг илдизи: Молиявий империянинг қулаши
Хўш, аслида вазият қандай бўлган эди? «Би-би-си Турк» хизматининг суриштирувларига кўра, ушбу замонавий олийгоҳни ёпиш ҳаракатлари ўқув жараёни эмас, балки уни молиялаштириб келган йирик «Can Holding» корпорацияси атрофидаги машмашалар билан боғлиқ.
2019 йилдан буён университетнинг асосий ҳомийси бўлган ва ўз таркибида 120 дан ортиқ йирик ширкатларни бирлаштирган ушбу холдингга нисбатан 2025 йилнинг кузидан бери фирибгарлик ва солиқ тўлашдан бўйин товлаш жиноятлари бўйича тергов ишлари олиб борилмоқда. Айни пайтда холдинг таркибидаги компаниялар давлат назоратига ўтказилган бўлса-да, университетнинг бутунлай ёпиб юборилиши адолатдан эмаслиги жамоатчилик томонидан кескин танқид қилинди.
«Бильги» университети ҳақида маълумот: 1996 йилда ташкил этилган ушбу нуфузли билим юртида бугунги кунда 20 мингдан зиёд талаба келажак сирларини ўрганмоқда. Масканда 8 та йирик факультет мавжуд бўлиб, улар 150 дан ортиқ йўналишда мутахассислар тайёрлайди. Қолаверса, олийгоҳ Европанинг машҳур «Erasmus» талабалар алмашинув дастурининг фаол иштирокчиси ҳисобланади.
Бу Туркия тарихидаги илк можаро эмас
Таъкидлаш жоизки, расмий Анқаранинг университетларни ёпиш билан боғлиқ бундай қарорлари аввал ҳам кузатилган. Сал аввал, яъни 2020 йилда ҳам президент Эрдўғаннинг тегишли қарори билан Истанбул шаҳар университети тугатилган эди. Ўша пайтда бунга олийгоҳ дуч келган жиддий иқтисодий ва молиявий қийинчиликлар сабаб бўлгани айтилган.
Нима бўлган тақдирда ҳам, «Бильги» университети талабалари ўз билим масканларини сақлаб қола олишди. Янги ўқув йилида ҳам дарслар ўз оқимида давом этадиган бўлди!
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
