Хитой АҚШ билан 20 йиллик супершартномалар тузиб, газни Европага қайта сотмоқда

АҚШ ва Хитой ўртасидаги кескин божхона ва тариф қарама-қаршиликларига қарамай, энергетика бозорида мутлақо кутилмаган йирик геоиқтисодий жараён кузатилмоқда. Нуфузли Bloomberg агентлиги маълумотларига кўра, Хитойнинг йирик энергетика гигантлари АҚШдан суюлтирилган табиий газ (LNG/СТГ) импорти бўйича узоқ муддатли шартномалар пакетини сезиларли даражада кенгайтиришни режалаштирмоқда.

Мазкур келишувларнинг умумий ҳажми Россиядан Хитойга йўналтирилган асосий магистраль қувур — «Сибирь қудрати» (Сила Сибири) қуввати билан бевосита тенглашиб қолди.

Venture Global ва Хитой гигантлари ўртасидаги музокаралар

Яқин Шарқда Эрон иштирокидаги геосиёсий тўқнашувлар фонида жаҳон бўйлаб етказиб бериш занжирлари издан чиқаётгани Пекинни энергия таъминотини фаол диверсификация қилишга ундамоқда:

• Янги ҳамкорлар: АҚШнинг СТГ ишлаб чиқарувчи йирик оператори Venture Global Хитойнинг камида учта йирик импортчиси, жумладан, давлатга қарашли машҳур PetroChina билан музокараларнинг якуний босқичини ўтказмоқда;

• PetroChina ҳажми: Агентлик манбаларига кўра, фақатгина PetroChina билан тузиладиган битим ҳажми йилига 1 миллион тоннадан ошади;

• China Gas билан 20 йиллик битим: Бундан уч ҳафта олдин Venture Global Хитойнинг China Gas корпорацияси билан 2030 йилдан бошлаб 20 йил давомида йилига 0,5 миллион тонна СТГ етказиб бериш бўйича янги шартнома имзолаган эди. Натижада компания лойиҳаларидан China Gas'га узоқ муддатли йиллик етказиб бериш ҳажми 2,5 миллион тоннага етказилди.

Рақамлар тилга кирганда: 34 миллиард кубометрлик улкан оқим

Хитой аллақачон Америка СТГ саноатининг энг йирик глобал харидорларидан бирига айланиб улгурган:

• Амалдаги ва истиқболдаги ҳажм: Ҳозирда Хитой компанияларининг АҚШ билан амалдаги шартномалари йилига қарийб 10 миллион тоннани (14 миллиард кубометр) ташкил қилади. Келгуси янги битимлар эса йилига яна қўшимча 15 миллион тоннагача газни кафолатлайди;

• «Сибирь қудрати» билан мутаносиблик: Умумий йиллик ҳажм қарийб 34 миллиард кубометрга етади. Таққослаш учун, ўтган йили Россиянинг «Сибирь қудрати» қувури орқали Хитойга 38,8 миллиард кубометр табиий газ етказиб берилган эди;

• Дипломатик фон: Ушбу янги энергетик келишувлар ХХР раҳбари Си Цзиньпиннинг АҚШга кутилаётган ташрифи арафасида ҳамда амалдаги тариф ва бож чекловлари бекор қилинмаган бир шароитда муваффақиятли имзоланмоқда.

Газ қайта сотилмоқда: Нима учун «Сибирь қудрати — 2» тўхтаб турибди?

Хитойнинг Америка газини сотиб олиш стратегияси замирида пухта ҳисоб-китоб ва юқори рентабеллик ётибди:

• Европага реэкспорт: Хитой компаниялари АҚШдан харид қилинган СТГнинг катта қисмини ўз ҳудудига олиб бормасдан, мослашувчан шартномалар асосида Европа ва Осиё бозорларига қайта сотмоқда. Нуфузли Rystad Energy баҳолашича, 2026 йилда ушбу қайта сотув ҳажми 12 миллион тоннани (16,5 миллиард кубометр) ташкил қилади;

• Пекиннинг прагматик сиёсати: Ушбу кўрсаткичлар нима сабабдан Россияни Хитой билан боғлаши керак бўлган иккинчи йирик қувур — «Сибирь қудрати — 2» қурилиши ҳамон кечикаётганини изоҳлайди. Бир томондан, Пекин барча тухумларни битта саватга солиб қўйишни истамайди, иккинчи томондан эса, муқобил вариантлар кўплиги сабабли Москвадан газ нархини максимал даражада арзонлаштиришни талаб қилмоқда.

Хитойнинг бу қадами глобал энергетика харитасида мувозанат ўзгариб бораётганини ва савдо урушларига қарамай, иқтисодий манфаат сиёсатдан устун келаётганини яққол намоён этмоқда.