Туркия ТДТ мамлакатлари учун ҳарбий мутахассислар тайёрлашни ўз қўлига олмоқчими?

Октябрь ойида Анқара шаҳрида бўлиб ўтган Туркий давлатлар ташкилотининг (ТДТ) 13-саммити якунлари бўйича қабул қилинган тарихий декларация халқаро сиёсий ва ҳарбий таҳлилчилар диққатини тортмоқда.

Туркиянинг нуфузли Milliyet нашри хабар беришича, саммит доирасида Туркия пойтахтида расмий Анқара раҳнамолиги остида «ТДТ Мудофаа саноати коллежи»ни ташкил этиш бўйича муҳим ташаббус илгари сурилган. Мазкур қадам ташкилотга аъзо давлатларнинг ҳарбий саноат ва технология соҳасидаги мутахассисларини ягона Туркия стандартлари асосида тайёрлашга қаратилгани билан катта аҳамиятга эга.

Анқара декларациясидаги стратегик банд

Ўзбекистон, Туркия, Озарбайжон, Қирғизистон ва Қозоғистон раҳбарлари томонидан имзоланган якуний ҳужжатда ушбу таълим лойиҳаси қуйидагича мустаҳкамланган:

• Имкониятларни ўрганиш кўрсатмаси: Декларация матнига биноан, аъзо мамлакатларнинг тегишли давлат идоралари ва ТДТ Котибиятига Туркия ҳомийлигида Мудофаа саноати коллежи дастурини ишлаб чиқиш ва уни ҳаётга татбиқ этиш имкониятларини синчковлик билан ўрганиш тавсия этилган;

• Мудофаа технологияларини мувофиқлаштириш: Лойиҳа мудофаа саноати, янги авлод қуроллари, учувчисиз тизимлар ва ҳарбий муҳандислик соҳасида тажриба ҳамда технологиялар алмашинувини ягона марказга жамлашни назарда тутади;

• Кадрлар сифати: Туркия НАТО стандартлари ва ўз илғор ҳарбий-саноат мажмуаси базасида туркий давлатлар учун ягона техник мутахассислар платформасини яратишни кўзламоқда.

Геосиёсий баҳслар: Иқтисодий лойиҳами ёки яширин ҳарбий яқинлашув?

Таҳлилчилар ушбу ташаббус ортидан ташкилот ривожи бўйича икки хил қарашни билдирмоқда:

• «Яширин ҳарбий марказ» хавотири: Айрим халқаро экспертларнинг фикрича, Туркия мудофаа саноатидаги иқтисодий ҳамкорлик ва кадрлар тайёрлаш ниқоби остида ташкилотни аста-секин чуқурроқ ҳарбий яқинлашувга етакламоқда. Сабаби, мудофаа экспертлари, техник тизимлар ва стандартларнинг мувофиқлашуви келажакдаги эҳтимолий ҳарбий интеграциянинг мустаҳкам пойдеворига айланади;

• Қозоғистоннинг қатъий позицияси: Қозоғистон президенти Қосим-Жўмарт Тўқаев Анқарадаги саммитда ТДТ мутлақо ҳарбий блок эмаслигини яна бир бор уқтирди. У ташкилот «ҳарбий альянс эмас ва келажакда ҳам бундай блокка айланмаслиги керак»лигини, бунга тескари фикр билдирувчилар сунъий равишда низо чиқаришга уринаётганини таъкидлади;

• Мантиқий савол: Шу билан бирга, кузатувчиларда ҳақли савол туғилмоқда: Агар ТДТ сиёсий-ҳарбий иттифоққа айланишни кўзламаётган бўлса, аъзо давлатлар мудофаа саноатини бирлаштириш ва ихтисослашган ҳарбий билим юрти тузишга нега бунчалик катта урғу бермоқда?

Туркий давлатлар, жумладан, Ўзбекистон учун мудофаа саноати соҳасидаги замонавий кадрларга бўлган эҳтиёж, миллий хавфсизликни мустақил равишда таъминлаш ва юқори технологияли қурол-яроғ ишлаб чиқариш салоҳиятини ошириш бугунги мураккаб геосиёсий вазиятда энг устувор вазифалардан бири бўлиб қолмоқда.