Қақшатқич зарба: Нега америкаликлар Трампнинг партиясини шафқатсизларча жазолади?

АҚШда бўлиб ўтган оралиқ сайловлар амалдаги президент Дональд Трамп ва унинг Республикачилар партияси учун оғир мағлубият билан якунланди. Одатда оралиқ сайловларда ҳокимиятдаги партия позицияларини қисман бой бериши кузатилади, аммо бу сафарги сиёсий зарба кўлами сайловчилар Трампнинг Оқ уйга қайтганидан кейинги икки йиллик сиёсатидан қанчалик қаттиқ чарчаганини ва норози эканини намойиш этди.

BBC америкалик сайловчилар республикачиларни бу қадар кўп мандатдан маҳрум этиб, «кўк тўлқин» (демократлар) фойдасига овоз берганининг 5 та асосий сабабини очиқлади.

1. Қимматчилик ва инфляция: «Ҳамма нарса ошиб кетди»

Атлантикадан Тинч океанигача бўлган ҳудудларда яшовчи америкаликлар кундалик ҳаётда кескин қимматчиликка дуч келди:

• Рақамлар ва бензин нархи: 2025 йил сентябридан 2026 йил сентябригача нархлар 3,7 фоизга ошди. Сентябрда дизель ёқилғисининг чакана нархи бир галлон учун рекорд даражадаги 6 доллар-у 52 центга (бир литр учун 1,72 доллар) етди;

• Аҳолининг ғазаби: Экзит-полл сўровларида сайловчиларнинг 79 фоизи сўнгги бир йилда инфляция сабабли жиддий молиявий қийинчиликларга дуч келганини, сўралганларнинг 60 фоиздан ортиғи эса бунда тўғридан-тўғри Трамп ва унинг иқтисодий қарорларини айблаётганини билдирди.

2. Эрондаги уруш ва бузилган ваъда

Нархларнинг кескин кўтарилишига Вашингтон ва Исроилнинг февраль ойи охирида Эронга қарши бошлаган ҳарбий ҳаракатлари сабаб бўлди:

• Ҳўрмуз бўғозининг ёпилиши: Теҳрон муҳим нефть ва газ йўлини тўсиб қўйиши дунё бўйлаб ёқилғи нархини сакратиб юборди ва оқибатда америкаликлар ёқилғи қуйиш шохобчаларида улкан ҳисоб-китобларга дуч келди;

• Сайловчилар қаршилиги: Сўровда қатнашганларнинг 63 фоизи уруш бошлаш хато бўлганини, 74 фоизи эса бу омил овоз беришда ҳал қилувчи аҳамият касб этганини таъкидлади. Трампнинг «янги урушларни бошламаслик» ҳақидаги ваъдасини бузгани ҳатто унинг ашаддий тарафдорларини ҳам ранжитди.

3. Демократларнинг кучли ва изчил стратегияси

Демократик партия номзодлари республикачиларнинг анъанавий истеҳкомлари ҳисобланган штатларда ҳам ғалаба тўлқинини ҳосил қилди:

• Ижтимоий муаммоларга урғу: Улар қимматчилик ва тиббий хизматлардан фойдаланишни асосий шиор қилиб олди;

• Сенсацион ғалабалар: Техас ва Канзасда Жеймс Таларико ва руҳоний Адам Ҳэмилтон, Жанубий Каролинада собиқ педиатр Энни Эндрюс, Мичиганда соғлиқни сақлаш тизимини ҳимоя қилган Абдул ас-Сайид сенатга сайланди. Жоржияда эса 39 ёшли сенатор Жон Оссофф 60 га 40 натижа билан Трамп тарафдорлари устидан ишончли ғалабага эришиб, 2028 йилги президентлик пойгаси фаворитига айланмоқда.

4. Рейтинги қулаган Трамп: Бренди хиралашган етакчи

Сайловчилар ўзларини энг кўп қийнаётган муаммолар — нархлар ўсиши ва Эрон урушини бевосита Трамп номи билан боғлади:

• Хато стратегик тактика: Трамп сайловчиларни бюллетенларда худди унинг исми тургандек овоз беришга чақириб, кампания марказига ўзини қўйди. Бу эса акс таъсир қилди;

• Реал муаммолардан узилиш: Америкаликлар нарх-наво ва оилавий бюджет бўйича ечим кутаётган бир пайтда, Трамп сайлов арафасидаги Вашингтон нутқини пойтахтдаги катта ҳовузни таъмирлаш лойиҳасига бағишлагани кўпчиликни ҳафсаласини пир қилди.

5. Лотин америкаликлар ва қора танли сайловчиларнинг юз ўгириши

2024 йилда Трампнинг ҳокимиятга қайтишини таъминлаган муҳим демографик гуруҳлар бу сафар республикачиларни қўлламади:

• Чегарадаги бурилиш: Техаснинг Мексика билан чегарадош испан тилли округларида демократлар устун келди. Бу ҳудудларда республикачиларнинг натижаси икки йил олдингига нисбатан 22 фоиз пунктга пасайди;

• ICE сиёсатига норозилик: Иммиграция ва божхона хизматининг (ICE) агрессив чоралари сайловчиларнинг 56 фоизида салбий муносабат уйғотди. Шунингдек, Миссисипи каби афроамерикаликлар салмоғи юқори бўлган ҳудудларда ҳам кўп йиллик республикачилар ҳукмронлиги хавф остида қолди.