Энг иссиқ давр бошланди: Олимлардан жиддий огоҳлантиришлар

Охирги йилларда “иссиқлик рекордлари” деган ибора оддий янгиликка айланиб қолди. Лекин The Guardian нашри келтирган олимлар баҳоси шуни кўрсатадики, гап оддий “ҳарорат кўтарилди” деган жумлада эмас — вазият анча қаттиқ. Олим Кристофер Волфнинг айтишича, Ердаги ҳозирги исиш суръати кўпчилик тадқиқотчилар кутганидан ҳам тез кетяпти ва глобал ҳароратлар охирги 125 минг йил ичидаги энг иссиқ даврга яқинлашиб қолган бўлиши мумкин.

Нашрда бу жараён узоққа чўзилса, сайёра “жаҳаннам иссиқхонаси” деб таърифланаётган сценарийга — ўз-ўзини кучайтириб борадиган, назоратдан чиқиши мумкин бўлган иқлим ҳолатига бориб қолиши эҳтимоли ҳақида ҳам огоҳлантирилади.

3° — “ҳаммаси тугайди” дегани эмас, аммо…

Буюк Британиядаги Эксетер университети профессори Тим Лентон бу мавзуда жуда тўғридан-тўғри гапирган: инсониятга катта хавф туғилиши учун албатта “иссиқхона Ер” ҳолатига тўлиқ ўтиб кетиш шарт эмас. Унинг фикрича, агар глобал исиш 3° атрофига борса, жамият ва иқтисодиётга зарба шунчаки қаттиқ бўладики, биз ўрганиб қолган тизимлар “одатдагидек ишлаш”дан чиқиши мумкин.

Олимларнинг башоратларига кўра, 3–4° даражадаги исиш иқтисодий ва ижтимоий тизимларни жиддий издан чиқариб, катта миқёсда беқарорликка олиб келиши мумкин. Бунда гап фақат иссиқ кунлар кўпайиши ҳақида эмас — озиқ-овқат, сув, энергия, саломатлик, инфратузилма, миграция босими каби занжирли муаммолар ҳақида кетяпти.

Нима учун бу тез “силжияпти”?

The Guardian’даги баҳолашда “тўсиқ нуқталари” (tipping points) ғояси ҳам тилга олинади: музликлар, океан оқимлари, ўрмонлар, музлаган тупроқ (пермафрост) каби тизимлар маълум чегарадан ўтса, жараён ўзини ўзи тезлаштириб юбориши мумкин. Шунда кейин орқага қайтариш ҳам қийинлашади.

Мухтасар хулоса ва олдинга қараш

Ҳозирги манзара “эртага ҳаммаси тамом” дегани эмас. Лекин “кейинроқ ўйлаймиз” дейиш учун ҳам вақти қолмаётгани айтиляпти. Хулоса шундай: исиш тезлаяпти, хавфлар эса бир-икки соҳада эмас — бутун ҳаёт тарзимиз бўйлаб тарқалаётган занжир.