132 та қурилиш компанияси шартномаларида харидорларни тузоққа туширувчи шартлар фош бўлди

Ўзбекистонда янги қурилаётган турар жойлар бозорида харидорлар ҳуқуқларини очиқдан-очиқ поймол қилиш ва бир томонлама шартномалар тузиш ҳолатлари кенг тарқалгани аниқланди. Рақобат қўмитаси томонидан ўтказилган кенг қамровли таҳлиллар натижасида 132 та қурилиш компаниясининг шартномаларида истеъмолчилар ҳуқуқларини чеклайдиган жиддий қонунбузилишлар фош этилди.

Мурожаатларни ўрганиш натижасида алданган ва ноҳақликка учраган фуқаролар фойдасига нақд 14,5 миллиард сўмлик маблағ қайта ҳисоб-китоб қилиниб, эгаларига қайтарилиши таъминланди.

1 700 дан ортиқ шикоят ва ҳудудлар кесимидаги кўрсаткичлар

2026 йилнинг дастлабки 9 ойи давомида Рақобат қўмитасига объектларни ўз вақтида фойдаланишга топширмаслик ва сифатсиз қурилиш юзасидан фуқаролардан 1 700 дан зиёд шикоят келиб тушган. Қоидабузарликлар аниқланган 132 та шартноманинг ҳудудлар бўйича тақсимоти:

• Тошкент шаҳри — 17 та;

• Наманган, Навоий ва Тошкент вилоятлари — ҳар бирида 15 тадан;

• Бухоро ва Сурхондарё вилоятлари — 13 тадан;

• Фарғона ва Хоразм вилоятлари — 10 тадан;

• Андижон вилояти — 9 та;

• Сирдарё вилояти — 8 та;

• Жиззах вилояти — 4 та;

• Қашқадарё вилояти — 3 та.

Шартномалардаги яширин «тузоқлар»: Рақамлар ва фактлар

Таҳлил қилинган шартномаларнинг аксарияти фақат қурувчи компания фойдасини кўзлаб, харидорни ҳимоясиз қолдирадиган шаклда расмийлаштирилган:

• 77,3% ҳолатда шартнома бекор қилинганда харидор тўлаган пулларни қайтариш муддати умуман белгиланмаган ёки асоссиз узайтирилган;

• 63,6% шартномада хонадон қабул қилингач, унга ҳеч қандай кафолат муддати берилмаган;

• 59,1% шартномалар фақат компания манфаатларига мослаштирилган бир томонлама ҳужжат экани аниқланган;

• 54,5% ҳужжатда қурилишдаги нуқсонларни қурувчи ҳисобидан бартараф этиш мажбурияти кўрсатилмаган;

• 50,8% шартномада бино топширилиши кечиккан тақдирда қурувчи тўлаши керак бўлган жарима (пеня/неустойка) назарда тутилмаган;

• 33,3% ҳолатда уйни топширишнинг аниқ куни ва муддати яширилган;

• 30,3% шартномалар давлат тили тўғрисидаги қонунчилик талабларига зид равишда, фақат рус тилида тузилган.

Ноқонуний жарималар ва пулни ушлаб қолиш ҳийласи

Текширувлар давомида айрим қурилиш фирмалари томонидан қўлланилган ўта адолатсиз бандлар ҳам юзага чиқди:

• Маблағнинг 4–15 фоизини ушлаб қолиш: Агар харидор ўз ихтиёри билан шартномани бекор қилмоқчи бўлса, асоссиз равишда катта миқдордаги ушланмалар кўрсатилган;

• «Уй қайта сотилсагина пулинг қайтади» қаромоғи: Кўплаб компаниялар шартнома бекор қилинса ҳам, пулни фақат ўша хонадон янги харидорга сотилганидан кейингина қайтаришини ёзиб қўйган;

• Бир томонлама нарх ошириш: Қурилиш жараёнида хонадон нархини мижоз розилигисиз, бир томонлама ошириб бориш амалиёти қўлланган.

Рақобат қўмитаси фуқароларни янги қурилаётган кўп қаватли уйлардан хонадон сотиб олишда шартноманинг ҳар бир бандини пухта ўрганиб чиқишга ҳамда шубҳали ва бир томонлама шартларга рози бўлмасликка чақиради.