Болаликдан уй ишларини қилган болаларнинг келажаги нега бошқача бўлади?

Болага ўйинчоқларини йиғиштириш, дастурхон тузаш ёки гулларга сув қуйиш каби оддий вазифаларни топшириш шунчаки ота-онага ёрдам эмас. Бундай юмушлар болада масъулият, мустақиллик ва жамоа билан ҳамкорлик қилиш кўникмаларини шакллантиришга хизмат қилиши мумкин. Айрим узоқ муддатли тадқиқотлар ҳам болаликда уй ишларида қатнашиш билан кейинги ҳаётдаги ижтимоий ва касбий кўникмалар ўртасида боғлиқлик борлигини кўрсатган.
Бироқ бу ерда муҳим жиҳат бор: болаликда уй ишларини бажарган ҳар бир инсон албатта муваффақиятли бўлади, деган хулоса илмий жиҳатдан исботланмаган. Шунингдек, ижтимоий муносабатлар ва бахтли ҳаёт ҳақидаги машҳур Гарвард тадқиқотини уй юмушларининг бевосита таъсирига далил сифатида келтириш тўғри эмас.
Масаланинг моҳияти шундаки, бола оилавий ҳаётда ёшига мос вазифаларни бажариш орқали ўз меҳнатининг бошқалар учун ҳам аҳамиятли эканини англай бошлайди.
Уй юмушлари боланинг келажагига қандай таъсир қилади?
Болаликда бажариладиган оддий вазифалар катталар назарида арзимасдек кўриниши мумкин. Аммо бола учун ўйинчоқларини жойига қўйиш, ўз кийимларини тартибга келтириш ёки дастурхон тузаш ҳам муҳим ҳаётий тажриба ҳисобланади.
Бундай юмушлар бир нечта муҳим кўникмаларни ривожлантиришга ёрдам беради.
1. Масъулият ҳиссини шакллантиради
Бола ўзига топширилган вазифани бажариш орқали муайян ишнинг натижаси учун жавобгарликни ҳис қилишни ўрганади. Масалан, у гулларга сув қуйишни ўз зиммасига олса, бу ишни вақтида бажариш кераклигини англайди.
Шу тариқа болада ваъдага вафо қилиш, бошлаган ишини охирига етказиш ва ўз вазифаларига жиддий қараш одати шаклланиши мумкин.
2. Мустақиллик ва муаммоларни ҳал қилиш қобилиятини ривожлантиради
Бола ҳар бир ишда катталарнинг ёрдамига муҳтож бўлиб қолмаслиги керак. Ўз кийимларини йиғиштириш, хонасини тартибга келтириш ёки оддий юмушларни мустақил бажариш унга қарор қабул қилишни ўргатади.
Албатта, дастлаб хатолар бўлиши табиий. Муҳими, ота-она боланинг ўрнига ҳамма ишни бажариб қўймасдан, унга мустақил ҳаракат қилиш имконини бериши лозим.
3. Бошқалар меҳнатини қадрлашга ўргатади
Уй ишларида қатнашган бола оиладаги тартиб ва қулайлик ўз-ўзидан пайдо бўлмаслигини тушунади. Уйни йиғиштириш, овқат тайёрлаш ёки идиш-товоқларни ювиш ортида кимнингдир меҳнати борлигини англайди.
Бу эса бошқаларнинг ҳиссасини қадрлаш, оила аъзоларига ёрдам бериш ва ҳамкорлик қилиш кўникмаларини мустаҳкамлаши мумкин.
4. Ўзига бўлган ишончни оширади
Бола бирор вазифани мустақил бажарганида ўз қобилиятига ишончи ортади. У «мен ҳам уддалай оламан» деган тушунчани амалда ҳис қилади.
Вақт ўтиши билан бу тажриба янги вазифалардан қўрқмаслик, қийинчиликларга дуч келганда ечим излаш ва ташаббус кўрсатишга ёрдам бериши мумкин.
Гарвард тадқиқоти уй ишлари ҳақида нимани исботлаган?
Инсоннинг бахти ва ҳаётдаги муваффақиятини ўрганишга бағишланган энг машҳур илмий лойиҳалардан бири — Гарвард университетининг катталар ривожланиши бўйича тадқиқотидир (Harvard Study of Adult Development).
У 1938 йилда бошланган ва инсон ҳаётига таъсир қилувчи омилларни ўнлаб йиллар давомида кузатиб келган. Тадқиқот натижаларида яқин ва ишончли муносабатлар инсоннинг саломатлиги ҳамда ҳаётдан қониқиши учун муҳим омиллардан бири экани таъкидланган.
Бироқ бу тадқиқот болаликда уй ишларини бажаришни келажакдаги муваффақиятнинг бевосита сабаби сифатида исботламаган.
Болаларнинг уй юмушларида иштирок этиши ва кейинги ҳаётдаги ривожланиши ўртасидаги боғлиқлик эса бошқа тадқиқотларда ўрганилган. Уларнинг айримларида болаликдан оилавий вазифаларни бажарган болаларда мустақиллик, масъулият ва ижтимоий кўникмалар яхшироқ шаклланиши мумкинлиги қайд этилган.
Демак, уй юмушларини болани келажакда муваффақиятли қилишнинг кафолати деб эмас, балки уни мустақил ҳаётга тайёрлайдиган фойдали тарбия воситаларидан бири деб қараш тўғрироқ.
Болани уй ишларига қайси ёшдан ва қандай жалб қилиш керак?
Энг муҳими, вазифалар боланинг ёши, жисмоний имконияти ва ривожланиш даражасига мос бўлиши керак. Уй юмушлари бола учун оғир юкка ёки мажбуриятга айланмаслиги лозим.
Қуйида болаларга ёшига қараб топшириш мумкин бўлган айрим оддий вазифалар келтирилган:
Ёш | Бажариши мумкин бўлган вазифалар |
|---|---|
3–4 ёш | Ўйинчоқларини йиғиштириш, китобларини жойига қўйиш |
5–6 ёш | Кийимларини тартиблаш, дастурхон учун салфеткалар тайёрлаш |
7–10 ёш | Дастурхон тузаш, гулларга сув қуйиш, ўз хонасини йиғиштириш |
11–13 ёш | Оддий таом тайёрлашда ёрдам бериш, идишларни ювиш, уй юмушларини режалаштириш |
Бу ёш чегаралари қатъий қоида эмас. Ҳар бир боланинг қобилияти ва ривожланиш суръати турлича бўлади. Ўткир буюмлар, иссиқ плита, маиший кимёвий воситалар ва оғир юклар билан боғлиқ вазифаларда эса хавфсизликка алоҳида эътибор қаратиш зарур.
Ота-оналар йўл қўймаслиги керак бўлган хатолар
Болани уй ишларига жалб қилишда вазифанинг ўзи эмас, уни қандай тақдим этиш ҳам муҳим.
Уй юмушини жазога айлантирманг. Бола хато қилгани учун унга қўшимча иш буюриш уй ишларига нисбатан салбий муносабат пайдо қилиши мумкин.
Ҳамма ишни унинг ўрнига бажарманг. Бола вазифани секин ёки номукаммал бажарса ҳам, унга ўрганиш учун вақт беринг.
Фақат натижани эмас, ҳаракатни ҳам қадрланг. Боланинг уринишини эътироф этиш унда ўз кучига ишончни оширади.
Вазифаларни адолатли тақсимланг. Уй ишлари фақат бир фарзанднинг зиммасига тушиб қолмаслиги керак.
Ёшига мос бўлмаган ишни топширманг. Боланинг саломатлиги, таълими, дам олиши ва ўйин вақти биринчи ўринда туриши лозим.
Кундалик оилавий юмушлар учун болага албатта пул бериш шарт эмас. Чунки бундай вазифалар оила ҳаётининг табиий қисми ҳисобланади. Бироқ қўшимча ва алоҳида меҳнат талаб қиладиган ишлар учун рағбатлантириш масаласи оиланинг ўзида келишиб олиниши мумкин.
Кичик вазифалар — катта ҳаётий кўникмалар
Боланинг келажакда қандай инсон бўлиб улғайишига фақат мактабда олган билими ёки тўгараклардаги ютуқлари эмас, балки оилада шаклланган одатлар ҳам таъсир кўрсатади.
Уй ишларида қатнашиш болага меҳнат қилиш, бошқалар билан ҳамкорлик қилиш, масъулиятни ҳис этиш ва мустақил қарор қабул қилишни ўргатади. Бу кўникмалар эса келажакда таълимда, касбий фаолиятда ва шахсий муносабатларда асқотиши мумкин.
Шунинг учун болага ёрдам беришнинг энг яхши усулларидан бири — уни барча юмушлардан озод қилиш эмас, балки ёшига мос вазифаларни ишониб топширишдир. Чунки мустақиллик ва масъулият бир кунда пайдо бўлмайди: улар болаликдан бошлаб, кичик қадамлар орқали шаклланади.
Обуна билан реклама бўлмайди
Zamin Premium — ойига 4 900 сўм
Мавзуга оид янгиликлар

































Изоҳлар0
…