Нега айнан 7–8 соат? Олимлар кунига 6 соатдан кам ухлашнинг хавфли оқибатларини очиқлади

Кўпчилик уйқуни кунлик вақтни олувчи одатий дам олиш деб билади, аслида эса инсон ҳаётининг қарийб учдан бир қисми айнан шу жараёнда кечади. Тиббиёт мутахассисларининг таъкидлашича, тунги уйқу шунчаки сукунат эмас, балки танадаги ҳужайралар янгиланадиган, гормонлар мувозанатга келадиган ва мия фаол тозаланадиган муҳим физиологик босқичдир.

Катта ёшли инсонлар организмининг тўлиқ тикланиши, мия фаолияти барқарорлиги ва узоқ умр кўриш учун энг мукаммал «олтин меъёр» айнан 7–8 соатлик сифатли уйқу ҳисобланади.

Тўлиқ уйқу организмга қандай таъсир қилади?

Шифокорлар кунлик 7–8 соатлик режимга риоя қилишнинг 5 та ҳал қилувчи фойдасини санаб ўтади:

• Мия ва хотирани қайта юклаш: Уйқу чоғида бош мия кун давомида қабул қилинган улкан ахборот оқимини қайта ишлайди, кераксиз маълумотларни «чиқариб ташлайди» ва муҳим хотирани мустаҳкамлайди. Уйқу тўймаганда диққатни жамлаш ва кунлик иш унумдорлиги кескин тушиб кетади;

• Иммун қалқонини кучайтириш: Тўлиқ ва чуқур уйқу пайтида тананинг инфекцияларга қарши курашувчи ҳимоя ҳужайралари фаоллашади. Сурункали уйқусизлик эса организмни мавсумий вирус ва бактериялар олдида мутлақо ҳимоясиз қолдиради;

• Вазн назорати ва семириш хавфи: Кам ухлаш очлик ва тўқлик ҳиссини бошқарувчи гормонлар (лептин ва грелин) мувозанатини издан чиқаради. Натижада инсонда ширинлик ва оғир таомларга мойиллик кучайиб, тўғридан-тўғри ортиқча вазн тўпланишига олиб келади;

• Юрак-қон томир соғлиғи: Тунги соатларда қон босими ва юрак уриш суръати табиий тарзда пасайиб, юрак дам олади. Уйқу режими бузилганларда эса юқори қон босими, инфаркт ва инсульт хавфи бир неча баробар кўпаяди;

• Руҳий хотиржамлик ва асаб тизими: Уйқу етишмовчилиги организмда стресс гормони — кортизол миқдорини кескин ошириб, одамда асабийлик, тез жаҳл чиқиши ва сурункали тушкунликни юзага келтиради.

Хавфли чегаралар: Кам ухлаш ҳам, ортиқчаси ҳам зарар

Тадқиқотлар уйқу вақтининг икки чеккага оғиши инсон соғлиғи учун жиддий таҳдид эканини кўрсатмоқда:

• 6 соатдан кам: Кунлик уйқу 6 соатдан кам бўлганда, эрта ўлим хавфи нақ 12 фоизга ошади;

• 9 соатдан кўп: 9 соатдан ортиқ ҳаддан ташқари кўп ухлаш ҳам организм фаолиятини секинлаштириб, модда алмашинувини издан чиқаради.

Шу сабабли тиббиёт олами инсон саломатлиги ва куч-қувватини энг юқори даражада сақлаб қолиш учун айнан 7–8 соатлик меъёрни кунлик ҳаёт тарзига айлантиришни тавсия этади.