Saudiya shahzodasi Isroil bilan husiylarga qarshi birgalikda zarba berishdan bosh tortdi

Saudiya Arabistoni valiahd shahzodasi Muhammad bin Salmon Isroil tomonidan ilgari surilgan Yamandagi husiylarga qarshi qo‘shma harbiy harakatlarni amalga oshirish tashabbusini rasman rad etdi. Isroilning nufuzli Haaretz nashri tarqatgan maxfiy tafsilotlarga ko‘ra, Bosh vazir Binyamin Netanyaxu hukumati Vashington vositachiligida Saudiya tomonidan Qizil dengizdagi harbiy amaliyotlarga rozilik olishga uringan, biroq Ar-Riyod bu taklifni qat’iyan qabul qilmagan.

Qirollik rahbariyatining mazkur qarori mintaqadagi geosiyosiy muvozanatni saqlab qolish va musulmon davlatlari orasidagi nufuzni asrash maqsadi bilan izohlanmoqda.

Netanyaxuning Vashington orqali qilgan urinishi

Haaretz ma’lumotlariga ko‘ra, muzokaralar va urinishlar quyidagicha rivojlangan:

• Qo‘shma amaliyotlar rejasi: Isroil bosh vaziri Binyamin Netanyaxu Isroil mudofaa kuchlarining Yaman hududida hamda Qizil dengiz akvatoriyasida husiylarga qarshi olib boriladigan operatsiyalarda ishtirok etishini ta’minlash uchun Ar-Riyodning roziligini olishga harakat qilgan;

• AQSHning vositachiligi: Tel-Aviv ushbu taklifni Saudiya Arabistoniga bevosita emas, balki Vashingtonning diplomatik kanallari orqali yetkazib, ittifoqchi sifatida yondoshishga uringan;

• Qat’iy rad javobi: Valiahd shahzoda Muhammad bin Salmon Isroil bilan har qanday harbiy koalitsiya yoki muvofiqlashtirilgan zarbalarda ishtirok etishdan keskin bosh tortgan.

Shahzodaning asosiy sabablari: Islom olamidagi obro‘ va ichki xavf

Saudiya taxti vorisining mazkur taklifni rad etishiga bir qator strategik omillar sabab bo‘lgan:

• Islom olamidagi mavqe: Qirollikning Isroil bilan bir safda musulmon o‘lkasiga qarshi harbiy harakatlarda qatnashishi Ar-Riyodning butun islom olamidagi rahbarlik obro‘siga va maqomiga tuzatib bo‘lmas zarba berishi mumkin;

• Ichki jamoatchilik noroziligi xavfi: Mamlakat ichida va arab dunyosida Isroil siyosatiga nisbatan kuchli qarshilik mavjud bo‘lgan bir paytda bunday harbiy qadam Saudiya jamiyatida keskin salbiy munosabat va noroziliklarni keltirib chiqarishi xavfi yuqori baholangan;

• Mintaqaviy barqarorlik: Saudiya husiylar bilan murakkab tinchlik muzokaralarini saqlab qolishga hamda o‘z hududini yana to‘g‘ridan to‘g‘ri raketa va dron hujumlari nishoniga aylantirmaslikka intilmoqda.

Falastin sharti: Normallashuv qachon mumkin?

Ar-Riyod ushbu rad javobi fonida Isroil bilan munosabatlar bo‘yicha o‘zining o‘zgarmas rasmiy pozitsiyasini yana bir bor ta’kidladi:

• Mustaqil Falastin davlati talabi: Saudiya Arabistoni rahbariyati Isroil bilan har qanday diplomatik aloqalarni o‘rnatish va munosabatlarni to‘liq normallashtirishning yagona yo‘li — poytaxti Sharqiy Quddus bo‘lgan mustaqil Falastin davlatini rasman tashkil etish ekanini yana bir bor bildirdi;

• Shartlarsiz kelishuv yo‘q: Falastin masalasi adolatli hal etilmaguncha, hech qanday xavfsizlik yoki harbiy ittifoq tuzilishi mumkin emasligi ma’lum qilindi.

Muhammad bin Salmonning ushbu diplomatik qadami Saudiya Arabistonining tashqi siyosatda AQSH va Isroil bosimlariga emas, balki o‘z milliy manfaatlari va arab-musulmon dunyosi birdamligiga tayanishini yana bir karra isbotladi.