NASA Yerga qulayotgan teleskopni qutqarishga kirishdi

NASA moliyalashtirgan maxsus kosmik apparat Yerga asta-sekin yaqinlashayotgan Swift kosmik teleskopini qutqarish uchun fazoga uchirildi. Bu missiya kosmos tarixida ilk bor amalga oshirilayotgan bo‘lib, mutaxassislar uni yuqori xavfli, biroq juda muhim operatsiya sifatida baholamoqda.

Swift teleskopi koinotdagi eng kuchli portlashlar — gamma-nurli chaqnashlar va boshqa yuqori energiyali kosmik hodisalarni kuzatish uchun 2004 yilda uchirilgan. Biroq so‘nggi yillarda Quyosh faolligining kuchayishi tufayli Yer atmosferasi kengayib, teleskop orbitasiga ta’sir qila boshladi. Natijada u sekinlashib, avvalgi 600 kilometrlik balandlikdan taxminan 360 kilometrgacha tushib ketgan.

Mutaxassislarning ta’kidlashicha, agar teleskop orbitasi 300 kilometrdan pastga tushsa, uni saqlab qolish deyarli imkonsiz bo‘ladi. Shu sababli NASA uni qutqarish bo‘yicha shoshilinch operatsiyani boshladi.

Loyihani AQSHning Katalyst Space Technologies kompaniyasi ishlab chiqqan LINK nomli robot kosmik apparati amalga oshiradi. Uchta robot qo‘l bilan jihozlangan ushbu qurilma teleskopga ehtiyotkorlik bilan yaqinlashib, uni mahkam ushlashi va keyin dvigatellari yordamida xavfsizroq yuqori orbitaga ko‘tarishi kerak.

Mutaxassislar operatsiya juda murakkab ekanini ta’kidlamoqda. Chunki Swift harakatlanayotgan obyekt bo‘lib, uning orbitasi doimiy ravishda o‘zgarib turibdi. Shuning uchun LINK avval teleskopni har tomonlama suratga oladi, eng xavfsiz ushlash nuqtasini aniqlaydi va shundan keyingina robot qo‘llari bilan uni tutishga harakat qiladi.

Ochiq universitet olimi doktor Simeon Barberning aytishicha, bu missiya katta tavakkalchilik bilan bog‘liq bo‘lsa-da, Swift insoniyat uchun noyob ilmiy ma’lumotlar taqdim etayotgani sababli uni saqlab qolishga arziydi.

Agar barcha bosqichlar reja asosida o‘tsa, LINK keyingi ikki-uch oy davomida teleskopni sekinlik bilan yana 600 kilometr atrofidagi barqaror orbitaga olib chiqadi va u o‘z ilmiy faoliyatini davom ettiradi.

Mutaxassislar fikricha, ushbu missiya muvaffaqiyatli yakunlansa, kelajakda boshqa mashhur kosmik apparatlar, jumladan, Hubble teleskopini ham shunday usulda qutqarish imkoniyati paydo bo‘lishi mumkin.