Hubble va James Webb koinotda eng uzoq orbitaga ega qora tuynukni aniqladi

Astronomlar Somon yoʻli galaktikasidagi eng yirik va zich yulduz toʻdalari biri boʻlgan Omega Centauri markazida kutilmagan kashfiyotni amalga oshirishdi. NASAning Hubble va James Webb kosmik teleskoplari yordamida olib borilgan tadqiqotlar natijasida yulduz massasiga ega boʻlgan, ammo oʻta noodatiy orbitada harakatlanuvchi qora tuynuk topildi. Bu kashfiyot koinotdagi eng sirli obyektlarning shakllanishi haqidagi tasavvurlarni oʻzgartirishi mumkin. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

The Astrophysical Journal Letters nashrida chop etilgan maʼlumotlarga koʻra, yangi topilgan obyekt oMEGACat BH-2 deb nomlandi. Ushbu qora tuynuk Yer yuzidan taxminan 18 000 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan boʻlib, u oʻziga xos "yashirin" tabiatga ega. Olimlar uni bevosita koʻra olmasalar-da, uning atrofida aylanayotgan koʻrinadigan yulduzning harakat trayektoriyasini tahlil qilish orqali mavjudligini isbotlashdi.

94 yillik rekord orbita

Ushbu tizimning eng hayratlanarli jihati uning aylanish davridir. Tadqiqotchilar Hubble teleskopining 2002-yildan 2023-yilgacha boʻlgan arxiv maʼlumotlarini oʻrganib chiqib, koʻrinadigan yulduz qora tuynuk atrofida bir marta toʻliq aylanishi uchun naq 94 yil vaqt sarflashini aniqladilar. Bu hozirgi kunda fanga maʼlum boʻlgan qoʻshaloq tizimlar orasidagi eng uzoq orbital davr hisoblanadi.

Olimlarning hisob-kitoblariga koʻra, tizimdagi koʻrinadigan yulduzning massasi Quyoshnikidan 0,78 baravar, uning koʻrinmas hamrohi — qora tuynukning massasi esa 4,46 baravar koʻpdir. Bunday koʻrsatkichlar ushbu obyektning neytron yulduzi boʻlishi ehtimolini mutlaqo inkor etadi, chunki u neytron yulduzlari uchun belgilangan maksimal vazndan ancha ogʻir.

Omega Centauri sirlari va kelajakdagi rejalar

Omega Centauri toʻdasi 10 millionga yaqin yulduzni oʻz ichiga oladi. Avvalroq olimlar bu yerda oʻrta massali yirik qora tuynuk borligini taxmin qilishgan edi, biroq oMEGACat BH-2 kabi kichikroq obyektlarni topish ancha mushkul kechgan. Buning sababi, bunday qora tuynuklar oʻziga modda yutmayotgan paytda rentgen yoki radio nurlanish tarqatmaydi va deyarli sezilmas boʻlib qoladi.

Tadqiqotchilarning fikricha, bu qoʻshaloq tizim yulduzlar tugʻilgan paytda emas, balki keyinchalik, zich toʻda ichidagi dinamik toʻqnashuvlar natijasida shakllangan boʻlishi mumkin. Bunday obyektlarni oʻrganish kelajakda gravitatsion toʻlqinlar manbalarini tushunishda muhim ahamiyatga ega. Kelgusida Nancy Grace Roman Space Telescope ishga tushirilishi bilan bunday yashirin qora tuynuklarni qidirish ishlari yanada kengayishi kutilmoqda.