Astronomlar kutilmagan kashfiyot qilishdi: 1998 SH2 asteroidi aslida kometa boʻlib chiqdi

Astronomiya olamida uzoq yillik tasavvurlarni oʻzgartirib yuborgan muhim voqea yuz berdi. 1998-yilda kashf etilgan va shu paytgacha oddiy asteroid deb hisoblab kelingan 1998 SH2 osmon jismi aslida kometa ekanligi isbotlandi. Nature Astronomy jurnalida eʼlon qilingan tadqiqotga koʻra, bu kashfiyot nafaqat matematik hisob-kitoblar, balki bevosita vizual kuzatuvlar orqali ham oʻz tasdigʻini topdi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Mazkur obyekti oʻrganishga 2025-yilning avgust oyida yuz bergan kutilmagan hodisa turtki boʻldi. Oʻshanda 380 metrli jism Yerga 0,02 astronomik birlik masofada yaqinlashgan edi. AQSHdagi Goldstone radiolokatsiya majmuasi orqali rejalashtirilgan kuzatuvlar kutilmagan xatolik tufayli amalga oshmadi: obyekt hisoblangan koordinatalarda topilmadi. Braziliyadagi Wykrota-Centro de Estudos Astronómicos de Minas Gerais observatoriyasi esa jismning oʻz orbitasidan sezilarli darajada chetga chiqqanini qayd etdi.

Matematik bashoratdan vizual tasdiqgacha

Olimlar jismning harakatidagi bunday ogʻishni faqatgina gravitatsiyaga bogʻliq boʻlmagan tezlanish bilan tushuntirish mumkinligini aniqlashdi. Bu hodisa kometalarga xos boʻlib, ulardagi muz qatlamining bugʻlanishi (degazatsiya) natijasida yuzaga keladigan reaktiv kuchdir. Hisob-kitoblarga koʻra, obyekt soniyasiga 1,2 × 10^24 molekula gaz chiqarmoqda, bu esa uning tarkibida muz zaxiralari borligidan dalolat beradi.

Dastlab hech qanday faollik belgilari koʻrinmagan boʻlsa-da, dunyoning eng yirik teleskoplari ishga solindi. Gavayidagi CFHT va Chilidagi VLT (Very Large Telescope) qurilmalari yordamida olingan tasvirlarda 1998 SH2 atrofida juda xira gaz-chang qobigʻi va ensiz dum shakllangani maʼlum boʻldi. Bu kometaning "niqoblanish" qobiliyati uning yuzasidagi past nur qaytarish xususiyati (albedo) bilan bogʻliq ekanligi aniqlandi.

Sayyoraviy mudofaa va yangi xavflar

Ushbu kashfiyot Yer sayyorasini koinotdagi xavflardan himoya qilish strategiyasi uchun oʻta muhimdir. P/1998 SH2 deb qayta nomlangan ushbu jism kabi "yashirin kometalar" asteroidlarga qaraganda xavfliroq hisoblanadi. Chunki ularning orbitasi reaktiv kuchlar taʼsirida kutilmagan yoʻnalishda oʻzgarishi mumkin, bu esa ularning Yer bilan toʻqnashish ehtimolini hisoblashni qiyinlashtiradi.

Hozirgi vaqtda olimlarga kometa orbitasida harakatlanuvchi 2000 dan ortiq Yerga yaqin asteroidlar maʼlum. Ularning 285 tasi 140 metrdan kattaroq boʻlib, potentsial xavfli deb tasniflangan. Yangi maʼlumotlar ushbu jismlarning koʻpchiligi aslida muzlagan kometalar boʻlishi mumkinligini koʻrsatmoqda. Bu esa kelajakda DART missiyasi kabi asteroidlar yoʻnalishini oʻzgartirish loyihalarini ishlab chiqishda jismning gʻovak tuzilishini hisobga olishni taqozo etadi.

Shuningdek, ushbu tadqiqot Yer yuzidagi okeanlarning paydo boʻlishi haqidagi nazariyalarga ham oʻzgartirish kiritishi mumkin. Qadimgi davrlarda aynan shunday yashirin kometalar sayyoramizga suv tashigan boʻlishi ehtimoli yuqori. Kelajakda Chilida qurilayotgan Vera Rubin observatoriyasi yordamida bunday "qorongʻu kometalar"ni ommaviy ravishda qidirish rejalashtirilgan.