Koinotda inqilobiy kashfiyot: Hayot mavjud boʻlishi mumkin boʻlgan ilk toshloq sayyora topildi

Xalqaro astronomlar jamoasi koinot tadqiqotlari tarixida ilk bor oʻz yulduzining "hayot zonasi"da joylashgan toshloq ekzosayyorada atmosfera borligini aniqladi. Yerga oʻxshash tuzilishga ega boʻlgan LHS 1140b deb nomlanuvchi ushbu "superyer" Quyosh tizimidan 48 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan. Shu vaqtga qadar Yer sayyorasi oʻzining gaz qobigʻiga ega boʻlgan yagona toshloq osmon jismi boʻlib kelayotgan edi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

LHS 1140b sayyorasi yoshi 3 milliard yildan oshgan qadimgi qizil mitti yulduz atrofida aylanadi. Tadqiqotning yetakchi muallifi Kollin Cherubim (Collin Cherubim) tomonidan ishlab chiqilgan atmosfera evolyutsiyasi modeli bunday sayyoralarda geliy qobigʻi mavjudligini bashorat qilgan edi. Magellan "Kley" optik teleskopi yordamida oʻtkazilgan spektroskopik kuzatuvlar ushbu nazariyani amalda tasdiqladi va sayyora atrofida ulkan gaz qobigʻi borligini koʻrsatdi.

Superyerning oʻziga xos xususiyatlari va geliy qalqoni

LHS 1140b oʻzining oʻlchamlari bilan hayratda qoldiradi: uning radiusi Yernikidan 1,73 marta, massasi esa 5,6 marta katta. Bunday parametrlar sayyorada tortishish kuchi Yerdagidan deyarli ikki baravar kuchli ekanini anglatadi. Sayyora oʻz yulduziga doimo bir tomoni bilan qaragan holda aylanadi, yaʼni unda doimiy kunduz va tun yarimsharlari mavjud. Bir yil esa ushbu sayyorada bor-yoʻgʻi 24,7 kun davom etadi.

Olimlarning aniqlashicha, sayyoraning yuqori atmosfera qatlamlari vodoroddan mahrum boʻlib, asosan geliydan iborat. Kuchli radiatsiya taʼsirida yengil vodorod koinotga uchib ketgan, biroq geliy qatlami saqlanib qolgan. Bu "geliy qalqoni" sayyoraning pastki qatlamlarida ogʻirroq elementlar — uglerod, azot va kislorod toʻplanishi uchun sharoit yaratadi. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, sayyoradagi harorat -47 daraja atrofida boʻlib, bu suv bugʻlarining kondensatsiyalanishi va atmosferaning saqlanib qolishiga xizmat qiladi.

Hayot uchun imkoniyat va kelajakdagi tadqiqotlar

Eng qiziqarli jihati shundaki, LHS 1140b oʻz massasining 9 foizidan 19 foizigacha qismini suv koʻrinishida saqlab qolishi mumkin. Hozircha olimlar sayyora yuzasi toshloqmi yoki u butunlay okean bilan qoplanganmi, degan savolga aniq javob bera olishmayapti. Biroq atmosferaning quyi qatlamlarida hayot uchun zarur boʻlgan suv bugʻi va kislorod toʻplanishi ehtimoli juda yuqori baholanmoqda.

Ushbu kashfiyot "kosmik qirgʻoq chizigʻi" nazariyasini ham tasdiqladi. Ushbu nazariyaga koʻra, sayyoraning oʻz atmosferasini saqlab qolishi uning yulduzidan qancha radiatsiya olishiga bogʻliq. Masalan, xuddi shu tizimdagi LHS 1140c sayyorasi oʻz yulduziga juda yaqin boʻlgani va 5 baravar koʻp radiatsiya olgani sababli oʻz atmosferasini butunlay yoʻqotgan.

Yangi maʼlumotlarning James Webb va Hubble kosmik teleskoplari arxivlari bilan birlashtirilishi koinotda hayot mavjud boʻlishi mumkin boʻlgan boshqa dunyolarni oʻrganishda yangi davrni ochib beradi. LHS 1140b tizimi endilikda Quyosh tizimidan tashqarida hayot belgilarini izlash uchun eng asosiy obʼektlardan biriga aylandi.