Marsda dinozavrlarni qirib yuborgan asteroid miqyosidagi zarba izlari topildi
NASAning Perseverance marsaxodi Qizil sayyora tarixidagi eng muhim kashfiyotlardan birini amalga oshirdi. Yezeru krateri chetidagi qadimiy qoyalarni oʻrganish jarayonida olimlar Yer yuzida dinozavrlarning qirilib ketishiga sabab boʻlgan Chiksulub asteroidi zarbasiga teng keladigan halokatli hodisalar izlarini aniqladilar. Journal of Geophysical Research: Planets nashrida eʼlon qilingan tadqiqotga koʻra, ushbu topilma Marsning 3,9 milliard yil avvalgi xaotik va vayronkor davriga yangicha nazar tashlash imkonini beradi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.
Marsaxod tomonidan oʻrganilgan va "Brum-Point" (Broom Point) deb nomlangan 75 metr qalinlikdagi qatlamlar sayyora qobigʻining eng qadimiy qismlaridan biri hisoblanadi. Kaliforniya texnologiya instituti loyihasi rahbari oʻrinbosari Ken Farli tushuntirishicha, Yerda bunday qadimiy geologik tarix plitalar tektonikasi tufayli butunlay oʻchib ketgan. Marsda esa bunday jarayonlar yoʻqligi sababli, Quyosh tizimi shakllangan ilk davrlarning "geologik kundaligi" oʻz holicha saqlanib qolgan.
Koinotdan yogʻilgan erigan toshlar yomgʻiri
Perseverance qurilmalari yordamida oʻtkazilgan tahlillar "Brum-Point" hududida olti xil turdagi togʻ jinslarini aniqladi. Ularning orasida gaz pufakchalari bilan toʻyingan va erigan holatda boʻlgan tosh parchalari hamda mayda shishasimon sharchalar — sferulalar mavjud. Olimlarning taʼkidlashicha, bunday sferulalar asteroid zarbasi natijasida togʻ jinslarining lahzalik erishi va soʻngra qotishi oqibatida yuzaga keladi.London imperiya kolleji tadqiqotchisi Aleks Jonsning soʻzlariga koʻra, ushbu qatlamlar oʻsha davrda Mars osmonidan yomgʻir yoki qor emas, balki deyarli uzluksiz ravishda erigan tosh parchalari va chang yogʻganidan dalolat beradi. Topilgan sferulalarning oʻlchami Yerda dinozavrlarni yoʻq qilgan asteroid zarbasi paytida hosil boʻlgan zarralar bilan bir xil miqyosga ega ekani mutaxassislarni hayratga solmoqda.
Ikki karra halokatli zarba
Hozirgi vaqtda ushbu geologik qatlamlar deyarli vertikal holatda, yaʼni 80 darajadan ortiq burchak ostida joylashgan. Olimlar bu holatni ikkita ketma-ket yuz bergan ulkan toʻqnashuv bilan izohlashmoqda:- Dastlab, kengligi 1900 kilometr boʻlgan Isidis Basin havzasini hosil qilgan ulkan asteroid zarbasi sayyora qobigʻini agʻdarib yuborgan;
- Keyinchalik, kengligi 45 kilometrlik Yezeru kraterini yaratgan ikkinchi asteroid zarbasi bu qatlamlarni yanada parchalab, hozirgi balandlikka koʻtargan.
Ushbu kashfiyot nafaqat Marsning oʻtmishini, balki Quyosh tizimidagi barcha sayyoralarning shakllanish bosqichlarini tushunishda yangi sahifa ochadi. Hozircha Perseverance oʻz tadqiqotlarini davom ettirmoqda va sayyoraning boshqa qadimiy hududlarini tahlil qilishga tayyorlanmoqda.
Izohlar 0
…