Aviatsiya tarixida yangi sahifa: DARPA ilk bor F-16 qiruvchisini sunʼiy intellekt yordamida sinovdan oʻtkazdi

AQSH Mudofaa vazirligining istiqbolli tadqiqot loyihalari agentligi (DARPA) va AQSH Harbiy-havo kuchlari zamonaviy aviatsiya tarixida muhim qadamni tashladi. Modernizatsiya qilingan F-16 qiruvchi samolyoti ilk bor sunʼiy intellekt (SI) boshqaruvi ostida muvaffaqiyatli parvoz qildi. Ushbu sinov avtonom boshqaruv tizimlarini eski avlod samolyotlariga integratsiya qilish borasidagi eng yirik yutuqlardan biri sifatida baholanmoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Sinov jarayonida Viper Experimentation and Next-generation Operations Model (VENOM) deb nomlangan maxsus texnologik majmuadan foydalanildi. Ushbu tizimning oʻziga xosligi shundaki, u F-16 samolyotining bazaviy dasturiy taʼminotini butunlay qayta yozmasdan turib, bortga sunʼiy intellektni oʻrnatish imkonini beradi. VENOM nafaqat parvozni boshqarish, balki turli datchiklar va boshqa bort tizimlarini ham nazorat qilish qobiliyatiga ega.

Inson nazorati ostidagi avtonomiya

Parvoz davomida xavfsizlik choralariga alohida eʼtibor qaratildi. Samolyotni havoga koʻtarish vazifasini tajribali uchuvchi bajardi, shundan soʻng boshqaruv toʻliq sunʼiy intellekt ixtiyoriga topshirildi. Bunda "human-on-the-loop" (jarayon ustidan inson nazorati) tamoyili qoʻllandi. Bu sxemaga koʻra, uchuvchi kabinada qolib, tizim ishini kuzatib boradi va zarurat tugʻilganda aralashishi mumkin, biroq u SI tomonidan qabul qilingan har bir qarorni tasdiqlashi shart emas.

DARPA mutaxassislarining taʼkidlashicha, maxsus eksperimental samolyot oʻrniga seriyali ishlab chiqarilgan F-16 modelidan foydalanish texnologiyani kelajakda keng miqyosda joriy etishni osonlashtiradi. Bu usul bir vaqtning oʻzida bir nechta qiruvchi samolyotlarda turli SI agentlarini, yangi taktikalar va uchuvchisiz apparatlar bilan hamkorlik qilish usullarini sinab koʻrish imkonini beradi.

Kelajakdagi jangovar aviatsiya qiyofasi

VENOM loyihasi DARPA agentligining Artificial Intelligence Reinforcements (AIR) dasturi bilan chambarchas bogʻliq. Kelajakda bunday tizimlar harbiy uchuvchilarga butun boshli uchuvchisiz apparatlar guruhini masofadan boshqarish va murakkab jangovar topshiriqlarni bajarishda koʻmaklashishi koʻzda tutilgan. Bu esa zamonaviy havo janglaridagi oʻta murakkab va tezkor vaziyatlarda inson zimmasidagi yuklamani kamaytiradi.

ixbt.com maʼlumotiga koʻra, sunʼiy intellektni aviatsiyaga joriy etishda ishonchlilik va kutilmagan vaziyatlarda tizimning oʻzini tutishi eng asosiy masalalardan biri boʻlib qolmoqda. Oʻtkazilgan sinovlar ushbu texnologiyalarni kompyuter simulyatsiyalaridan real parvozlarga oʻtkazish uchun zarur boʻlgan muhim maʼlumotlarni toʻplashga xizmat qiladi. Hozircha SI yordamchisi sifatida koʻrilayotgan boʻlsa-da, kelajakda u toʻliq mustaqil jangovar birlikka aylanishi mumkin.