Европада газ нархи сўнгги тўрт йилдаги энг юқори чўққига чиқди

Европа Иттифоқи ҳудудида табиий газ нархи сўнгги тўрт йилликнинг энг юқори даражасига кўтарилди. Нидерландиянинг асосий TTF биржасида келгуси ой учун фьючерс шартномалари нархи яна 2 фоизга ўсиб, савдолар давомида 86,79 еврогача етди.

Европа ОАВлари Нидерландиянинг йирик ING банки тадқиқотига таяниб хабар беришича, халқаро бозорлар яқинлашиб келаётган қаҳратон қишнинг катта қисмини Форс кўрфазидан суюлтирилган табиий газ (СТГ)нинг чекланган етказиб берилиши шароитида ўтказишга мажбур бўлмоқда.

Нархлар нега кескин кўтарилмоқда?

Европадаги энергетик бозорни ларзага келтираётган асосий омиллар қаторига қуйидагилар киради:

• Ҳурмуз бўғозидаги фалажлик: Россия қувур газидан воз кечган Европа Иттифоқи АҚШ ва Яқин Шарқ суюлтирилган газига (СТГ) қарам бўлиб қолган эди. Бироқ АҚШ ва Исроилнинг Эрон билан уруши туфайли дунёдаги суюлтирилган газ экспортининг қарийб 20 фоизи ўтадиган Ҳурмуз бўғози орқали кемалар қатнови деярли тўхтаб қолди;

• Осиё билан СТГ учун кураш: Patria Finance бош иқтисодчиси Доминик Русинконинг таъкидлашича, Европа сўнгги лаҳзада омборларини тўлдириш мақсадида Осиё бозорлари билан ҳар бир газ танкери учун аёвсиз рақобат олиб бормоқда;

• Қаҳратон совуқ хавфи: Arete Energy инвестиция фонди директори Мартин Пацовскийнинг огоҳлантиришича, агар узоқ ва қаҳратон совуқлар Германия ва Чехия каби давлатларга бир вақтда келса, газ нархи яна ўнлаб фоизга қимматлашиши мумкин ва бу курашда асосий қурол яна юқори нарх бўлиб қолади.

Омборлардаги захира: 15 йиллик антирекорд

Gas Infrastructure Europe ташкилотининг 11 октябрь ҳолатига кўра эълон қилган маълумотлари хавотирли манзарани кўрсатмоқда:

• Умумий Европа бўйича: ЕИ ер ости газ омборлари 74 фоиздан сал камроқ ҳажмда тўлган. Ваҳоланки, узоқ муддатли ўртача кўрсаткич қарийб 90 фоизни ташкил этар эди. Ҳозирги ҳолат сўнгги 15 йилдаги энг паст кўрсаткичдир;

• Германияда вазият оғир: Қитъанинг энг йирик газ истеъмолчиси саналган Германияда омборлар атиги 60 фоизга тўлган, Чехияда эса бу рақам қарийб 76 фоизни ташкил қилмоқда.

Европа қишни қандай ўтказади: Мутахассислар прогнози

Бозордаги жиддий тангликка қарамай, иқтисодчилар қитъа қишни тўлиқ музлаб қолмасдан ўтказа олиши мумкинлигини тахмин қилмоқда:

• Захиралар мартида қанча қолади: Patria Finance моделларига кўра, газ истеъмоли жадаллигига қараб, март ойи охирига келиб Европа омборларида 12 фоиздан 39 фоизгача захира қолиши кутилмоқда;

• Энергетик инқироз такрорланадими: Экспертлар фикрича, ҳатто энг ёмон сценарийда ҳам газни жисмоний жиҳатдан мутлақо топилмай қолиши кузатилмайди. 2021–2022 йиллардаги мисли кўрилмаган инқирознинг қайталаниш хавфи паст баҳоланмоқда, аммо вазият мутлақо хавфсиз эмас;

• Ҳал қилувчи омил: Фақатгина ҳаддан ташқари қаҳратон келадиган қиш ва СТГ етказиб бериш занжирларидаги катта узилишлар бир вақтга тўғри келган тақдирдагина вазият ўта кескин тус олиши мумкин.

Европада иситиш мавсуми эндигина бошланаётган бир пайтда, дунё сиёсати ва логистика занжиридаги беқарорлик кўҳна қитъа аҳолиси ва саноати учун электр ҳамда иситиш харажатлари яна ортишидан далолат бермоқда.