ФИФА Жаҳон чемпионати чипталаридан қандай қилиб 4,49 млрд евро ишлади?

Халқаро футбол федерацияси (ФИФА) 2026 йилги Жаҳон чемпионати чипталарини сотиш орқали тарихий рекорд ўрнатди ва прогнозлардан сезиларли даражада кўп маблағ ишлаб топди. Британиянинг нуфузли The Times нашри турнирнинг молиявий ҳисоботлари билан таниш манбаларга таянган ҳолда маълум қилишича, чипталар савдосидан тушган соф даромад қарийб 4,49 миллиард еврони ташкил этди.

Мазкур кўрсаткич нафақат дастлабки тахминларни йўққа чиқарди, балки Қатарда бўлиб ўтган ЖЧ-2022 давомида чипталар савдосидан олинган тушумдан нақ беш баравар кўпроқ бўлди.

Рекорд даражадаги даромад сабаблари ва асосий рақамлар

Мундиал чипталаридан келган улкан маблағ ФИФАнинг умумий молиявий балансини янги босқичга олиб чиқди:

• Прогноздан 1,5 млрд еврога ортиқ: ФИФА дастлаб чипталар савдосидан 2,96 миллиард евро даромад олишни режалаштирган эди, бироқ якуний кўрсаткич кутилганидан 1,53 млрд еврога ошиб кетди;

• Жами 13,47 миллиард евро: Чипталарнинг мислсиз савдоси туфайли ФИФАнинг ЖЧ-2026дан кўрган умумий жами даромади рекорд даражадаги 13,47 миллиард еврога етди;

• Ўйинлар сонининг ортиши: АҚШ, Канада ва Мексикада ўтадиган мундиалда иштирокчилар кенгайиши сабабли учрашувлар сони 64 тадан 104 тагача ошди, бу эса ўз-ўзидан сотувга чиқарилган ўриндиқлар сонини кўпайтирди.

Талабга қараб нарх белгилаш ва 30 фоизлик қайта сотиш комиссияси

Манбаларга кўра, даромаднинг бу қадар ҳайратланарли даражада ошишига фақат ўйинлар кўпайгани эмас, балки ташкилотнинг янги тижорий механизмлари сабаб бўлган:

• Динамик нархлаш тизими: Чипталар қиймати қатъий белгиланмай, талаб ва таклифга қараб («dynamic pricing») мунтазам ошириб борилган;

• 30 фоизлик расмий комиссия: ФИФА ўзининг расмий онлайн қайта сотиш (ресейл) платформаси орқали амалга оширилган ҳар бир операция учун 30 фоиз миқдорида комиссия ундирган;

• Чекловсиз нарх ошириш имконияти: Расмий платформада чипта эгалари ўз чипталарини дастлабки баҳосидан бир неча баравар қимматроқ нархда сотиш имконига эга бўлган, бу эса ҳар бир битимдан ФИФАга келиб тушадиган фоиз миқдорини кескин оширган;

• Мухлислар норозилиги: Ташкилотнинг бундай кескин тижорий сиёсати ва чипталар нархининг ҳаддан ташқари ошиб кетиши бутун дунёдаги мухлислар уюшмалари томонидан кескин танқид қилинган эди.

Қабул қилинган баҳсли молиявий механизмлар кўплаб эътирозларга сабаб бўлганига қарамай, 2026 йилги Жаҳон чемпионати футбол тарихидаги энг даромадли ва тижорий жиҳатдан муваффақиятли спорт лойиҳасига айланди.