Сўнгги йилларда тиббиёт оламида хавотирли бир тенденция кузатилмоқда: илгари асосан кекса ёшдаги инсонларда учрайдиган хасталиклар эндиликда ёш авлод вакиллари орасида ҳам тез-тез қайд этилмоқда. Англиялик олимлар томонидан ўтказилган янги тадқиқот бу борадаги аччиқ ҳақиқатларни юзага чиқарди. Zamin.uz ёшлар ўртасида саратон кўпайишининг сирли сабаблари ва унга қарши кўрилаётган чораларни таҳлил қилади.
Хавотирли статистика: Кимлар хавф остида?
The Independent нашрининг маълумотларига кўра, 2023 йилда Англияда 20 ёшдан 49 ёшгача бўлган аҳоли орасида 31 мингга яқин саратон ҳолати аниқланган. Бу ҳар минг кишидан бири ушбу хавфли хасталикка чалинганини англатади. Таққослаш учун, 50-79 ёшдагилар орасида бу кўрсаткич анча юқори (ҳар юз кишидан бири), бироқ ёшлар орасидаги ўсиш суръати мутахассисларни ташвишга солмоқда.
Ёш беморлар орасида энг кўп учраётган турлар:
Кўкрак бези саратони — 8,5 минг ҳолат.
Ичак саратони — 3 минг ҳолат.
Меланома (тери саратони) — 2,8 минг ҳолат.
Семизлик — асосий айбдорми?
Лондон Империал коллежи ва Саратон тадқиқотлари институти (ICR) мутахассислари қизиқ бир ҳолатга дуч келишди: чекиш ва ичкилик каби анъанавий хавф омиллари камайган бўлса-да, саратон ҳолатлари кўпаймоқда. Бунда асосий «гумондор» сифатида семизлик кўрилмоқда. 1995 йилдан буён аҳоли ўртасида вазн ортиши мунтазам равишда ўсиб бормоқда.
Биологик механизм: Инсулин ва яллиғланиш
Профессор Марк Гюнтернинг тушунтиришича, ортиқча вазн саратоннинг 19 тури билан бевосита боғлиқ. Бунинг сабаби шундаки, семизликка мойил инсонларда инсулин даражаси юқори бўлади, бу эса ўсма ҳужайраларининг жадал ўсишига «туртки» беради. Бундан ташқари, танадаги сурункали яллиғланиш жараёнлари ҳам касаллик ривожланиши учун қулай муҳит яратади.
Турмуш тарзи билан боғлиқ 11 турдаги хавф
Тадқиқотчилар 2001-2019 йиллар оралиғидаги миллий реестрни таҳлил қилиб, ёшлар орасида тез-тез учраётган ва турмуш тарзига боғлиқ бўлган саратоннинг 11 турини аниқлашди:
Қалқонсимон без, жигар, буйрак ва ўт пуфаги саратони;
Ошқозон ости бези ва ичак саратони;
Эндометрий (бачадон), кўкрак бези ва тухумдон саратони;
Кўп сонли миелома ва оғиз бўшлиғи саратони.
Аҳамиятлиси, ичак ва тухумдон саратони фақат ёшроқ гуруҳларда ўсиш кўрсатмоқда, бу эса алоҳида эътиборни талаб қилади.
Фақат вазн эмас: Бошқа сирли омиллар
Бироқ олимларнинг таъкидлашича, фақатгина семизлик билан барча ҳолатларни тушунтириб бўлмайди. Тана вазни индекси (ТВИ) нормал бўлган ёшларда ҳам хасталик учрамоқда. Бунга қуйидагилар сабаб бўлиши мумкин деб тахмин қилинмоқда:
Ультра қайта ишланган овқатлар: Таркибида кимёвий қўшимчалар кўп бўлган маҳсулотлар.
Антибиотиклар: Уларнинг меъёрдан ортиқ қўлланилиши ичак микрофлорасини ўзгартириши мумкин.
Экологик муҳит: Атроф-муҳитнинг ифлосланиши.
Давлат даражасидаги кураш
Британия саратон тадқиқот маркази раҳбари Мишел Митчелл вазиятни ўнглаш учун комплекс чоралар кўришга чақирмоқда. Бунга зарарли озиқ-овқат рекламасини чеклаш, соғлом маҳсулотларни оммалаштириш ва диагностика тизимини янада такомиллаштириш киради.
Азиз муштарийлар, сизнингча, замонавий турмуш тарзимиздаги қайси одат саломатлигимиз учун энг катта хавф туғдирмоқда? Соғлом ҳаёт кечириш учун кундалик тартибингизда нималарни ўзгартирган бўлардингиз?
Бизни кузатишда давом этинг, саломатлигингизга беэътибор бўлманг!
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
