Туриб қолган чойни ичиш зарарлими? Қайта қайнатилган сув ҳақидаги ҳақиқат

Чойни қайта қайнатиш, чойнакда бир кеча қолган дамламани ичиш ёки аввал қайнаган сувдан яна фойдаланиш ҳақида турли огоҳлантиришлар тарқалади. Айрим хабарларда бундай чой мишьяк, нитрат ва бошқа хавфли моддалар манбаи сифатида кўрсатилади. Аммо бу даъволарнинг барчаси ҳам илмий далилларга асосланмаган. Чойнинг қанча вақт тургани, қандай сақлангани ва сувнинг сифати саломатлик учун хавфни белгилайди.
Кўпчилик чойнакда қолган сувни қайта қайнатиб чой дамлашни ёки эрталаб кечаги чойни ичишни оддий ҳол деб ҳисоблайди. Бошқалар эса бундай одатни қатъиян рад этиб, туриб қолган чой ошқозон-ичак тизимига зарар етказиши, қайта қайнатилган сув эса заҳарли моддалар тўпланишига сабаб бўлиши мумкинлигини таъкидлайди.
Аслида, туриб қолган чой ва қайта қайнатилган сув бир хил хавфга эга эмас. Чойнинг узоқ вақт хона ҳароратида сақланиши, унга сут ёки шакар қўшилиши, чой баргларининг дамламада қолиши ва сувнинг дастлабки сифати каби омиллар муҳим аҳамиятга эга. Қайта қайнатишнинг ўзи эса сифатли ичимлик сувини автоматик равишда заҳарли моддаларга айлантирмайди.
Туриб қолган чойда қандай ўзгаришлар юз беради?
Чой дамлангандан кейин ҳам унинг таркибидаги моддалар ўзгаришда давом этади. Айниқса, дамлама хона ҳароратида узоқ қолса, унинг таъми, ҳиди ва айрим кимёвий хусусиятлари ўзгариши мумкин.
- Микробиологик хавф. Дамланган чой стерил ичимлик эмас. Идишнинг тозалиги, чойга қўшилган ингредиентлар ва сақлаш шароитига қараб микроорганизмлар кўпайиши мумкин. Айниқса, сут қўшилган чойни хона ҳароратида узоқ қолдириш хавфли. Бундай ичимлик кўнгил айниши, ич кетиши ва бошқа овқатдан заҳарланиш аломатларига сабаб бўлиши мумкин.
- Таъм ва таркибнинг ўзгариши. Чой барглари сувда узоқ қолганда танинлар ва бошқа полифеноллар кўпроқ ажралиб чиқади. Натижада дамлама тахирлашиб, таъми ўзгариши мумкин. Баъзи одамларда бундай чой ошқозонда ноқулайлик, жиғилдон қайнаши ёки кўнгил айнишига сабаб бўлади.
- Оксидланиш жараёни. Дамланган чой ҳаво билан таъсирлашганда таркибидаги айрим бирикмалар оксидланади. Бу унинг ранги, ҳиди ва таъмига таъсир кўрсатади. Бироқ чойдаги барча антиоксидантлар қисқа вақт ичида йўқолиб кетади, деган хулоса тўғри эмас.
- Чой баргларининг дамламада қолиши. Барглар сувда узоқ сақланганда чойнинг таъми ва таркиби ўзгариши давом этади. Бу айниқса кучли дамланган чойни ёқтирмайдиган ёки кофеинга сезгир инсонлар учун ноқулай бўлиши мумкин.
Қайта қайнатилган сув ҳақиқатан ҳам заҳарлими?
Интернетда қайта қайнатилган сувда мишьяк, нитрат ва бошқа зарарли моддалар тўпланиши, уларнинг организмга таъсири эса жиддий касалликларга олиб келиши ҳақида кўплаб огоҳлантиришлар учрайди.
Бироқ ичимлик суви дастлаб хавфсиз ва меъёрларга мувофиқ бўлса, уни бир ёки бир неча марта қайта қайнатиш одатда соғлиқ учун жиддий хавф туғдирмайди.
Сув қайнатилганда бир қисми буғланади, ундаги буғланмайдиган моддалар эса сув миқдори камайгани учун нисбатан юқори концентрацияда қолиши мумкин. Аммо бу таъсирни хавфли даражага етказиш учун сувни кўп марта қайнатиш ва сезиларли даражада буғлатиш талаб қилиниши мумкин. Оддий маиший шароитда бир-икки марта қайта қайнатиш мишьяк ёки нитратнинг хавфли концентрацияга етишига сабаб бўлади, деган даъво ишончли далилларга эга эмас.
Қайта қайнатиш сувнинг кислород миқдори ва таъмига таъсир қилиши мумкин. Лекин сувда кислород камайиши уни инсон учун заҳарли қилиб қўймайди.
Асосий хавф сувни қайта қайнатишда эмас, балки дастлабки сувнинг сифатида ва унинг таркибидаги моддалар меъёрдан ортиқ бўлишида.
Чой ошқозон ва темир ўзлаштирилишига таъсир қилиши мумкин
Чой таркибидаги танинлар ва бошқа полифеноллар овқат билан бирга истеъмол қилинганда, айниқса, ўсимлик маҳсулотларидан олинадиган темирнинг организмда ўзлаштирилишини пасайтириши мумкин.
Бу ҳолат темир танқислиги мавжуд инсонлар, камқонликка мойиллар ёки темирга бой овқатланишга эҳтиёж сезадиган кишилар учун муҳим.
Шу сабабли овқат билан бир вақтда кучли қора чой ичмаслик, уни овқатдан тахминан 1–2 соат кейин истеъмол қилиш мақбул бўлиши мумкин. Бу, айниқса, темир танқислиги бўлган инсонлар учун аҳамиятли.
Чойнинг ошқозонга таъсири эса ҳар бир инсонда бир хил эмас. Кофеин ва кучли дамланган чой айрим одамларда ошқозон кислотаси билан боғлиқ ноқулайликларни, жиғилдон қайнаши ёки рефлюкс белгиларини кучайтириши мумкин. Аммо чой барча одамларда ошқозон ёки ичак касалликларини келтириб чиқаради, деган фикр нотўғри.
Чойни қанча вақт сақлаш мумкин?
Чойнинг хавфсизлигини таъминлаш учун уни қандай сақлаш муҳим. Дамлама хона ҳароратида узоқ қолдирилмаслиги, айниқса, сут қўшилган чой тезроқ совитилиши керак.
Чойни сақлаш ва истеъмол қилишда қуйидаги оддий қоидаларга амал қилиш тавсия этилади:
Чойни янги дамланган ҳолда ичинг. Имкон қадар дамланган чойни узоқ вақт хона ҳароратида қолдирманг. Агар кейинроқ ичиш режалаштирилса, уни икки соатдан кечиктирмай музлатгичга қўйиш мақбул.
Чой баргларини ажратиб олинг. Чойни дамлаб бўлгач, баргларини дамламада қолдирмаслик унинг таъми ва кучини назорат қилишга ёрдам беради.
Музлатгичда сақланг. Кейинроқ ичиладиган чойни тоза, ёпиқ идишда музлатгичда сақлаш лозим. Одатда, бундай чойни 24 соат ичида истеъмол қилиш маъқул.
Сут қўшилган чойни узоқ қолдирманг. Сутли чой тез бузилиши мумкин. Уни хона ҳароратида бир неча соат сақлашдан сақланинг.
Шубҳали чойни қайта қайнатиб ичманг. Агар чойнинг ҳиди, таъми ёки ташқи кўриниши ўзгарган бўлса, уни ташлаб юбориш хавфсизроқ. Қайта қайнатиш айрим микроорганизмларни йўқотиши мумкин, аммо ҳар қандай бузилган ичимликни хавфсиз ҳолатга келтириши кафолатланмайди.
Жуда қайноқ чой ичиш ҳам зарарли бўлиши мумкин
Чойнинг ҳарорати ҳам саломатлик учун аҳамиятли. Жуда қайноқ ичимликларни мунтазам истеъмол қилиш қизилўнгач шиллиқ қаватини термик шикастлаши мумкин.
Халқаро саратон тадқиқотлари билан шуғулланувчи ташкилотлар 65 даражадан юқори ҳароратдаги ичимликларни истеъмол қилишни қизилўнгач саратони хавфи билан боғлиқ бўлиши мумкин бўлган омил сифатида баҳолаган. Бу чойнинг ўзи саратон чақириши дегани эмас, балки ичимликнинг жуда юқори ҳарорати муҳим эканини англатади.
Шу сабабли чойни қайнаб турган ҳолда эмас, бироз совутиб ичиш тавсия этилади.
Хулоса: чойнинг ўзи эмас, унинг сақланиши ва ҳарорати муҳим
Чойни қайта қайнатилган сувда дамлаш одатда хавфли эмас, агар сувнинг дастлабки сифати яхши бўлса. Бироқ узоқ вақт хона ҳароратида қолган, сут қўшилган ёки бузилиш аломатлари пайдо бўлган чойни ичишдан сақланиш керак.
Чойни янги дамлаш, баргларини ўз вақтида ажратиш, кейинроқ ичиладиган дамламани музлатгичда сақлаш ва жуда қайноқ ҳолда истеъмол қилмаслик — кундалик ҳаётда амал қилиш мумкин бўлган оддий, аммо муҳим қоидалардир.
Обуна билан реклама бўлмайди
Zamin Premium — ойига 4 900 сўм
Мавзуга оид янгиликлар

































Изоҳлар0
…