AQSH sudi atmosferani tadqiq qilish markazining yopilishini toʻxtatib qoldi

AQSH federal sudi Donald Tramp administratsiyasining Milliy atmosfera tadqiqotlari markazini (National Center for Atmospheric Research, NCAR) oʻzining superkompyuter majmuasi ustidan nazoratdan mahrum qilishga boʻlgan urinishini vaqtincha blokladi. Ushbu qaror iqlim va ob-havoni oʻrganish boʻyicha dunyodagi eng nufuzli ilmiy muassasalardan biri uchun muhim gʻalaba boʻldi. Nizoli vaziyat oʻtgan yilning dekabr oyida, hukumat kutilmaganda NCAR boshqaruv tuzilmasini tugatish va Vayoming shtatidagi superkompyuter markazini boshqa operatorga topshirish niyatini eʻlon qilganidan soʻng boshlangan edi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Ishni koʻrib chiqqan sudya Brooke Jackson Milliy fan jamgʻarmasi (National Science Foundation, NSF) jamoatchilik muhokamasi yakunlanmasdan turib, markazni boshqa qoʻllarga oʻtkazish boʻyicha yakuniy qarorni qabul qilib boʻlgan degan xulosaga keldi. Sud materiallariga koʻra, agentlik vakillari fevral oyidayoq boshqaruvchi tashkilotni qaror qabul qilingani haqida xabardor qilgan, vaholanki fikr-mulohazalarni yigʻish jarayoni hali davom etayotgan boʻlgan. Sud davlat tuzilmalari superkompyuter markazini boshqa operatorga oʻtkazish sabablarini ishonchli tarzda tushuntirib bera olmaganini alohida taʻkidladi.

Sud qarorida agentlikning harakatlari "asossiz va oʻzboshimchalik" deb baholandi, bu esa federal organlar faoliyatini tartibga soluvchi Maʻmuriy protsessual akt qoidalarini buzishi mumkin. NCAR boshqaruvchisi boʻlgan UCAR tashkiloti sudni kelajakdagi noaniqliklar tufayli noyob texnik mutaxassislar ishdan ketayotgani va bu muassasaga real zarar yetkazayotganiga ishontira oldi. Natijada, sud ish yakuniy koʻrib chiqilgunga qadar superkompyuter majmuasini majburiy ravishda boshqa tomonga oʻtkazishni taqiqladi.

Shunga qaramay, NCAR uchun barcha xavflar bartaraf etilgani yoʻq. Ish hujjatlarida markazni boʻlib yuborish, ayrim ilmiy dasturlarni boshqa tashkilotlarga oʻtkazish va hatto Kolorado shtatidagi shtab-kvartirani sotish kabi rejalar ham mavjudligi aytilmoqda. Eslatib oʻtamiz, 2025-yil dekabrida Donald Tramp administratsiyasi markazni iqlim oʻzgarishi boʻyicha "vahmali prognozlar" tarqatishda ayblab, uni qayta tashkil etish niyatini bildirgan edi. Ilmiy hamjamiyat bu harakatlarni AQSHning iqlim tadqiqotlari salohiyatini zaiflashtirishga urinish sifatida baholamoqda.