Кўп гапирадиган одамлар узоқроқ яшайдими? Олимлар мулоқот сирини очди...

Узоқ умр кўриш учун фақат тўғри овқатланиш, жисмоний фаоллик ва уйқунинг ўзи етарли бўлмаслиги мумкин. Инсоннинг кимлар билан суҳбатлашиши, фикрини қанчалик эркин ифода этиши ва кундалик мулоқотда бўлиши ҳам саломатликка таъсир кўрсатади. Айрим тадқиқотлар ижтимоий фаоллик, нутқ қобилияти ва когнитив саломатлик ўртасидаги боғлиқликка ишора қилмоқда.
Кўп гапирадиган инсонлар камгапларга қараганда узоқроқ яшайдими? Бу саволга жавоб излаган тадқиқотчилар мулоқот, мия фаоллиги, ижтимоий муносабатлар ва умр давомийлиги ўртасидаги боғлиқликни ўрганган. Натижалардан маълум бўлишича, инсоннинг бошқалар билан мунтазам алоқада бўлиши нафақат руҳий ҳолати, балки умумий саломатлиги учун ҳам муҳим бўлиши мумкин.
Бироқ бу ерда гап шунчаки кўп сўз айтиш ёки баланд овозда гапириш ҳақида эмас. Муҳим омиллар — фикрлаш фаоллиги, маъноли мулоқот, ижтимоий алоқалар ва ёлғизликнинг камайиши.
Нутқ равонлиги мия фаоллиги билан қандай боғлиқ?
Инсон гапираётганда миянинг бир нечта муҳим жараёнлари бир вақтнинг ўзида ишлайди. Сўзларни танлаш, хотирадан маълумотларни олиш, фикрни шакллантириш, уни грамматик жиҳатдан тўғри ифода этиш ва суҳбатдошнинг гапларини англаш — буларнинг барчаси мия фаолияти билан боғлиқ.
Шу сабабли нутқ фаоллиги, сўз бойлиги ва фикрни равон ифода этиш қобилияти когнитив саломатликнинг айрим кўрсаткичлари билан боғлиқ бўлиши мумкин.
Берлин қариш тадқиқоти (Berlin Aging Study) доирасида кекса инсонларнинг когнитив қобилиятлари, жисмоний ҳолати ва қариш жараёнлари ўрганилган. Нутқ, хотира ва интеллектуал фаоллик каби кўрсаткичлар ҳам бундай тадқиқотларда муҳим ўрин тутади.
Бироқ нутқ равонлиги юқори бўлган одамлар айнан шу сабабдан 9 йил кўпроқ яшайди, деган қатъий хулосани эҳтиёткорлик билан қабул қилиш лозим. Умр давомийлигига генетика, касалликлар, турмуш тарзи, таълим, ижтимоий муҳит ва бошқа кўплаб омиллар таъсир қилади.
Ҳар куни суҳбатлашиш умр давомийлигига таъсир қиладими?
Ижтимоий алоқаларнинг инсон саломатлигига таъсири бўйича йирик тадқиқотлар мавжуд. Уларда мунтазам мулоқот, оила ва дўстлар билан алоқада бўлиш, жамиятда фаол иштирок этиш ҳамда ижтимоий қўллаб-қувватлашнинг аҳамияти кўрсатилган.
Кексалар ўртасида ўтказилган тадқиқотларда ҳам ижтимоий фаоллик ва умр давомийлиги ўртасида боғлиқлик кузатилган. Одамлар билан мунтазам суҳбатлашиш, ўзини жамиятнинг бир қисми сифатида ҳис қилиш ва бошқалардан ёрдам олиш имконияти руҳий ҳолат ҳамда ҳаёт сифатига ижобий таъсир кўрсатиши мумкин.
Аммо бундай натижалар мулоқотнинг ўзи узоқ умрни кафолатлашини англатмайди. Кўпинча соғлом, ҳаракатчан ва руҳан барқарор инсонлар ижтимоий алоқаларни ҳам фаол сақлайди. Шунинг учун бу омиллар бир-бири билан чамбарчас боғлиқ.
Қўшни, сотувчи ёки таниш билан қисқа суҳбат ҳам фойдали бўлиши мумкин
Мулоқот фақат яқин дўстлар ёки оила аъзолари билан узоқ суҳбатлашишдан иборат эмас. Кўчада таниш билан саломлашиш, қўшнидан ҳол сўраш, дўконда сотувчи билан самимий гаплашиш ёки жамоат жойида қисқа суҳбат қуриш ҳам инсоннинг ижтимоий алоқаларини сақлашга хизмат қилади.
Бундай кичик мулоқотлар инсонда жамиятга тегишлилик ҳиссини кучайтириши, кундалик ҳаётдаги ижтимоий узилишларни камайтириши мумкин.
Ижтимоий муносабатларнинг кенглиги ва сифати саломатлик учун аҳамиятли экани ҳақидаги илмий маълумотлар мавжуд. Аммо тасодифий суҳбатлар эрта ўлим хавфини айнан 28 фоизга камайтиради, деган рақамни аниқ манбасиз универсал илмий хулоса сифатида келтириш тўғри эмас.
Ёлғизлик саломатликка қандай таъсир кўрсатади?
Ижтимоий ёлғизлик ва мулоқотнинг етишмаслиги саломатликка салбий таъсир кўрсатиши мумкин.
Ижтимоий изоляция ва ёлғизлик замонавий тиббиётда муҳим саломатлик муаммоларидан бири сифатида қаралади. Узоқ вақт давомида бошқалар билан алоқада бўлмаслик руҳий тушкунлик, стресс, жисмоний фаолликнинг пасайиши ва турли саломатлик муаммолари билан боғлиқ бўлиши мумкин.
Айрим илмий таҳлилларда ижтимоий изоляциянинг юрак-қон томир касалликлари, когнитив функциялар пасайиши ва ўлим хавфи билан боғлиқлиги қайд этилган.
Ёлғизликнинг зарарини чекиш билан таққослайдиган оммабоп иборалар ҳам учрайди. Бироқ «ёлғизлик кунига 15 та сигарет чекиш билан айнан бир хил зарар келтиради» деган фикрни тўғридан-тўғри тиббий эквивалент сифатида қабул қилиш керак эмас. Бу турли хавф омилларининг таъсирини таққослаш учун ишлатиладиган ибора бўлиб, уларнинг организмга таъсири бир хил дегани эмас.
Суҳбатнинг мазмуни ҳам муҳим
Фақат гапиришнинг ўзи эмас, қандай гапириш ва ким билан мулоқот қилиш ҳам инсоннинг руҳий ҳолатига таъсир кўрсатади.
Самимий суҳбат, ишончли инсон билан дардлашиш, қувонч ва ташвишларни бўлишиш, бир-бирини тинглаш стрессни енгишга ёрдам бериши мумкин. Ижобий муносабатлар инсонга руҳий таянч бўлиб, оғир вазиятларда ўзини ёлғиз ҳис қилмаслигига хизмат қилади.
Аксинча, доимий жанжал, ҳақорат, низо ва руҳий босимга асосланган муносабатлар стрессни кучайтириши мумкин. Шунинг учун соғлом мулоқот деганда фақат кўп гапириш эмас, балки ҳурмат, ишонч, самимият ва ўзаро тинглаш ҳам тушунилади.
Узоқ умр учун кўп гапириш шартми?
Олимлар инсоннинг узоқ яшашини битта омил билан изоҳламайди. Соғлом овқатланиш, жисмоний фаоллик, етарли уйқу, зарарли одатлардан воз кечиш, мунтазам тиббий назорат ва руҳий барқарорлик узоқ умрнинг муҳим омиллари ҳисобланади.
Мунтазам мулоқот ва ижтимоий фаоллик ҳам бу рўйхатда ўз ўрнига эга. Аммо камгап инсонлар албатта қисқа умр кўради, деган хулоса нотўғри. Инсоннинг темпераменти, шахсий хусусиятлари ва мулоқотга бўлган эҳтиёжи турлича бўлади.
Энг муҳими, ўзингизни одамлардан узоқлаштириб қўймаслик, сизга меҳр берадиган инсонлар билан алоқани сақлаш, суҳбатлашиш, тинглаш ва ҳис-туйғуларни бўлишишдир.
Балки узоқ умрнинг сирларидан бири ҳам ҳаётни ёлғиз кечирмаслик, ҳар куни кимдир билан самимий суҳбат қуриш ва ўзингизни керакли инсон сифатида ҳис қилишдадир.
Обуна билан реклама бўлмайди
Zamin Premium — ойига 4 900 сўм
Мавзуга оид янгиликлар

































Изоҳлар0
…