Ўзбекистонда иш жойида тазйиқ ва зўравонликка қарши янги тизим жорий этилди

Ўзбекистонда ходимларни иш жойидаги тазйиқ, зўравонлик ва камситишдан ҳимоя қилишга қаратилган янги тизим жорий этилмоқда. Энди ишхонадаги жисмоний ёки руҳий босим, шаҳвоний шилқимлик, таъқиб ва бошқа нохуш ҳолатлар бўйича мурожаатларни қабул қилиш ҳамда уларни холис кўриб чиқиш учун аниқ механизмлар белгиланади.

Энг муҳими, бундай ҳолат ҳақида мурожаат қилган шахснинг шахсий маълумотлари ва мурожаат мазмуни махфий сақланиши кафолатланади.

Бу ўзгариш меҳнат жамоаларида хавфсиз, ҳурматга асосланган ва инсон қадри устувор бўлган муҳитни шакллантиришга қаратилган.

Иш жойида қайси ҳолатларга қарши курашилади?

Янги тизим доирасида ходимларнинг меҳнат жараёнида турли шаклдаги тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиниши назарда тутилмоқда.

Жумладан, қуйидаги ҳолатларнинг олдини олишга алоҳида эътибор қаратилади:

• жисмоний зўравонлик;

• жинсий зўравонлик;

• шаҳвоний шилқимлик;

• руҳий босим;

• таъқиб;

• камситиш;

• иш жойидаги бошқа шаклдаги тазйиқлар.

Бунда масаланинг муҳим жиҳати шундаки, муаммо юзага келгандан кейин уни бартараф этиш билан бирга, бундай ҳолатларнинг олдини олиш ҳам тизимнинг асосий йўналишларидан бири бўлади.

Мурожаат қилган ходимнинг маълумотлари сир сақланади

Иш жойида тазйиқ ёки зўравонликка дуч келган одамлар учун энг катта тўсиқлардан бири — мурожаат қилганидан кейин унинг шахси ошкор бўлиб қолиши ёки иш жамоасида босимга учрашидан хавотирланишидир.

Янги тизимда эса мурожаат қилган шахснинг шахсий маълумотлари ҳамда мурожаат мазмуни махфийлиги кафолатланади.

Бу норма ходимларни муаммони яшириб қолиш ўрнига, мавжуд ҳолат ҳақида тегишли тартибда хабар бериш имкониятини кучайтиришга қаратилган.

Шу билан бирга, мурожаатларни қабул қилиш ва кўриб чиқиш жараёни холис бўлишига алоҳида эътибор қаратилади.

«Шунчаки ишдаги келишмовчилик» сифатида қолиб кетмайди

Иш жойидаги босим ёки таъқиб баъзан оддий келишмовчилик сифатида баҳоланиши мумкин. Аммо янги ёндашувда ходимнинг қадр-қиммати ва хавфсиз меҳнат шароити алоҳида ҳимоя объекти сифатида қаралади.

Айниқса, раҳбар ва ходим ўртасидаги муносабатларда хизмат мавқеидан фойдаланиб босим ўтказиш, қўрқитиш ёки камситиш каби ҳолатларнинг олдини олиш муҳим аҳамият касб этади.

Шу сабабли янги механизм нафақат зўравонлик содир бўлганидан кейин чора кўриш, балки меҳнат жамоасида соғлом муносабатларни шакллантиришга ҳам хизмат қилиши кўзда тутилмоқда.

Бу ўзгариш иш берувчилар учун ҳам янги талабларни англатади

Хавфсиз меҳнат муҳитини таъминлаш фақат ходимнинг вазифаси эмас. Иш берувчи ҳам меҳнат жамоасида тазйиқ ва зўравонликка йўл қўйилмаслиги учун зарур чораларни кўриши керак бўлади.

Бунда мурожаатларни қабул қилиш, уларни холис ўрганиш ва ходимнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилишга қаратилган ички механизмларнинг самарали ишлаши муҳим аҳамият касб этади.

Яъни иш жойидаги муносабатларга нисбатан ёндашув фақат меҳнат вазифаларини бажариш билан чекланиб қолмай, ходимнинг шаъни, қадр-қиммати ва шахсий дахлсизлигини ҳурмат қилиш тамойилларига ҳам асосланади.

Ўзбекистонда тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш механизмлари кенгаймоқда

Мазкур ўзгаришлар сўнгги йилларда тазйиқ ва зўравонликдан жабрланган шахсларни ҳуқуқий ва ижтимоий ҳимоя қилиш механизмларини кучайтиришга қаратилган чоралар билан ҳамоҳанг.

Хусусан, 2026 йил 11 сентябрда қабул қилинган ЎРҚ-1175-сонли қонун билан тазйиқ ва зўравонликдан жабрланган шахсларнинг ҳуқуқий ҳимоясига оид қатор янги кафолатлар белгиланди. Унга кўра, тегишли ҳолатлар бўйича суриштирув, дастлабки тергов органлари ёки судга мурожаат қилган жабрланувчиларга давлат ҳисобидан юридик ёрдам олиш ҳуқуқи берилган.

Бу эса тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларига қарши курашишда нафақат профилактика, балки мурожаат қилган шахснинг ҳуқуқларини кейинги босқичларда ҳам ҳимоя қилиш механизмлари ривожланаётганини кўрсатади.

Ходимлар учун асосий ўзгариш нимада?

Янги тизимнинг амалдаги аҳамиятини бир неча асосий йўналишда кўриш мумкин:

Асосий мақсад — иш жойида инсон қадрини ҳимоя қилиш

Янги тизимнинг марказида оддий, аммо муҳим тамойил турибди: инсон ишлаётган жойида ўзини хавфсиз ҳис қилиши ва ҳурматга сазовор бўлиши керак.

Шу нуқтаи назардан, иш жойидаги тазйиқ, таъқиб, камситиш ёки зўравонликни оддий меҳнат низоси сифатида қолдирмасдан, уларнинг олдини олиш ва мурожаатларни холис кўриб чиқишга қаратилган механизмларни кучайтириш кўзда тутилмоқда.

Айни пайтда, янги тартибнинг аниқ амалий процедуралари ва уларни қўллаш механизмлари тегишли норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар асосида белгилаб борилади.

Бироқ асосий йўналиш аниқ: Ўзбекистонда меҳнат муносабатларида ходимнинг ҳуқуқлари, шаъни ва қадр-қимматини ҳимоя қилишга қаратилган ёндашув янада кучайтирилмоқда.