Шавкат Мирзиёевдан мактаб таълими мутасаддиларига кескин эътироз — дуал таълим талаби
ҚисқачаAI ёрдамида тайёрланганКўрсатиш
- Президент Шоукат Мирзиёев мактаб таълимидаги сусткашликни танқид қилиб, 11 йил ўқитиб ҳам болаларга касб ёки тил ўргатилмаётганини таъкидлади.
- Ривожланган давлатлар тажрибасидан келиб чиқиб, ўқувчиларга кўпи билан бешта йўналиш бўйича мукаммал билим бериш ва мактаб ҳамда олий таълимни дуал таълим шаклига ўтказиш зарурлиги белгиланди.
Ўзбекистон халқ таълими тизимидаги эскирган қолиплар, реал ҳаётдан узилган дастурлар ва мактаб битирувчиларининг ишсизлик муаммоси давлат даражасидаги энг кескин муҳокама мавзусига айланди. Андижон вилоятида зиёлилар, маҳалла раислари ва соҳа раҳбарлари иштирокида ўтказилган кенгайтирилган йиғилишда Президент Шавкат Мирзиёев мактаб таълимидаги сусткашлик ва масъулиятсизликни қаттиқ танқид остига олди: «Нимага 11 йил ўқитиб, болани битта касб ёки тилга ўргатмай, кенг океанга ташлаб юборяпмиз? Қани масъулият?! Давлат шунча мактаб қуриб бериб, муаллимга ойлик тўлаб, 11 йил ўқитса-ю, бола олийгоҳга киролмай, ишсиз кўчада қолса, буни ким жавобини беради?».
Давлатимиз раҳбари ривожланган мамлакатлар тажрибасига тўхталиб, у ерда ўқувчиларга кўпи билан бешта йўналиш бўйича мукаммал ва амалий билим берилишини алоҳида эътироф этди. Шунингдек, мактаб ва олий таълим тизимини дуал таълим шаклига ўтказиш зарурати бежиз эмаслиги, ҳар бир ўқувчининг келажагини 7-синфданоқ муаллим ва ота-она биргаликда прогноз қилиши шартлиги белгилаб қўйилди. Президент ўз нутқида: «Ҳамма Беруний бўлолмайди, ҳамма Хоразмий ёки математик бўлолмайди! Худо берган қобилиятига қараб болага касб берсак, ота-она ҳам рози, давлат ҳам рози бўлади», дея муҳитни тубдан ўзгартиришга чақирди.
Хўш, 7-синфдан кейинги касбий прогноз тизими қандай ишлайди, дуал таълим ёшларни ишсизликдан қандай қутқаради ва нима учун мактабларда фанлар сонини қисқартириб, сифатга ўтиш вақти келди?
«11 йиллик савол, 7-синф прогнози ва мукаммал 5 та йўналиш»: Президент нутқининг 5 та асосий нуқтаси
Шавкат Мирзиёевнинг Андижондаги йиғилишда таълим тизими бўйича билдирган энг муҳим ташаббуслари:
«Кенг океанга ташлаб юбориш» амалиётига чек қўйилади: 11 йил мактабда ўқиб, на чет тилини ва на тайинли бир касбни эгалламасдан ишсиз қолаётган ёшлар масаласида раҳбарлардан қатъий масъулият сўралди;
7-синфдан кейинги мажбурий прогноз: Мактаб ўқитувчилари ва ота-оналар биргаликда боланинг қизиқиши ва иқтидорини 7-синфдаёқ аниқлаб, унинг касбий келажак харитасини тузиши шартлиги белгиланди;
Ривожланган давлатлар модели: Ўқувчини ўнлаб иккиламчи фанлар билан толиқтирмай, энг муҳим бўлган 5 та асосий йўналишда чуқур ва мукаммал билим бериш тажрибаси илгари сурилди;
Дуал таълимнинг ҳаётий зарурлиги: Назария ва амалиётни бирлаштирувчи тизим мактаб партасидан бошлаб ёшларга муайян даромадли ҳунар бериши шартлиги уқтирилди;
«Ҳамма Хоразмий бўлолмайди» реаллиги: Ҳар бир болага ўз қобилияти ва табиий имкониятига қараб ёндашиш, академик таълим ололмайдиганларни эрта касб-ҳунарга йўналтириш талаб этилди.
Мактаб таълими: Анъанавий назарий ёндашув ва Шавкат Мирзиёев таклиф этган амалий модел таққоси
Ўрта таълимдаги мавжуд муаммолар ва жорий этилаётган янги механизмлар таҳлили:
Мезонлар ва параметрлар | Аввалги эски мактаб тизими | Президент илгари сурган янги таълим модели |
Битирувчининг касбий ҳолати | 11 йилдан кейин касбсиз ва тил билмасдан кўчага чиққан | Камида битта касб ва битта хорижий тилни мукаммал билиш |
Ўқув дастурлари юкламаси | Ўнлаб оғир ва бир-бирини такрорловчи назарий фанлар | Ривожланган давлатлардек: энг кўпи билан 5 та ихтисослик |
Касбга йўналтириш вақти | 11-синф охирида, олийгоҳ имтиҳони арафасида | 7-синфдан бошлаб ота-она ва муаллим прогнози асосида |
Таълим ва меҳнат бозори боғлиқлиги | Фақат партада ўтириш, ишлаб чиқаришдан узилганлик | Дуал таълим: мактабда назария, корхонада реал амалиёт |
Истеъдодга индивидуал ёндашув | Ҳаммадан бир хил академик натижа талаб қилинган | «Ҳамма Беруний бўлолмайди» — қобилиятга мос касб танлови |
Давлат харажатлари самараси | 11 йиллик бюджет маблағлари ишсиз кадрга айланган | Ҳар бир сарфланган сўм эвазига тайёр ва даромадли мутахассис |
Педагогик ва ижтимоий-иқтисодий экспертиза: Нега 7-синф прогнози ва дуал таълим муҳим?
Таълим экспертлари, социологлар ва меҳнат бозори таҳлилчиларининг хулосалари:
«Дипломсиз ишсизлик»нинг олдини олиш: Мактабни ҳар йили тугатаётган юз минглаб ёшларнинг фақат маълум қисми олийгоҳларга киради; қолган катта қисми эса қўлида ҳеч қандай сертификат ёки ҳунари бўлмагани сабабли паст маошли қора меҳнатга ёки саргардонликка юз тутарди; мактабнинг ўзида касб бериш ёшлар жиноятчилиги ва ишсизликни кескин камайтиради;
7-синф — психологик бурилиш нуқтаси: Бола айнан 13–14 ёшида қайси соҳага мойиллиги борлигини (техника, ижод, тиббиёт ёки аниқ фанлар) намоён қила бошлайди; мактаб психологи ва ота-она шу пайтда тўғри йўналиш берса, боланинг кейинги 4 йили беҳуда фанларни ёдлаш билан исроф бўлмайди;
Дуал тизим ва «Германия модели»: Немис таълим мўъжизаси айнан дуал таълимга асосланган — бола ҳафтанинг бир қисмида ўқийди, қолган кунлари завод, устахона ёки IT-компанияда ишлаб пул топади; бундай тажриба ўзбек мактабларига кўчса, саноат тармоқлари тайёр ишчи кучига эга бўлади;
Оилалардаги руҳий енгиллик: Фарзандининг мактабни битириб касбли бўлиши ва пул топа бошлаши минглаб оилаларнинг хавотирини аритади ҳамда жамиятда соғлом ижтимоий муҳитни яратади.
Шавкат Мирзиёевнинг ушбу кескин чиқиши Ўзбекистон мактабларини шунчаки «аттестат берувчи» бинолардан реал ҳаётга тайёр мутахассис етиштирадиган стратегик даргоҳларга айлантириш бўйича тарихий бурилиш ясайди.
Сизнингча, мактаб ўқувчиларини 7-синфдан бошлаб қобилиятига қараб аниқ касбларга ўргатиш ишсизликни қанчалик камайтиради? 11 йил ўқитиладиган фанлар сонини қисқартириб, кўпроқ тил ва амалий ҳунар ўргатишга ўтиш фикрини қўллаб-қувватлайсизми? Ўз фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва таълимимиз келажагига бағишланган ушбу муҳим мақолани барча ота-оналар ҳамда ўқитувчилар билан баҳам кўринг!
Изоҳлар 0
…