Болаларга зўравонлик учун умрбод қамоқ: Қонун лойиҳаси 1-ўқишда қабул қилинди

Ўзбекистонда болаларни зўравонликнинг барча кўринишларидан ҳимоя қилиш бўйича қонунчиликка мисли кўрилмаган энг қатъий ва муросасиз нормалар киритилмоқда. Олий Мажлис Қонунчилик палатаси мажлисида болалар хавфсизлигини тубдан кучайтиришга қаратилган тарихий қонун лойиҳаси биринчи ўқишда қабул қилинди. «Адолат» СДП фракцияси ташаббуси билан ишлаб чиқилган ушбу ҳужжат Жиноят, Жиноят-процессуал ва Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексларга муҳим ўзгартишларни назарда тутади.

Янги тартибга кўра, 14 ёшга тўлмаган шахсларга нисбатан содир этилган оғир жинсий зўравонлик жиноятлари учун узоқ муддатли ёки умрбод озодликдан маҳрум қилиш жазоси таклиф этилмоқда. Энг муҳими, бундай ваҳшиёна жиноятлар бўйича жавобгарликка тортиш ва жазони ўташда даъво муддати ўтиши муносабати билан жавобгарликдан озод этиш нормаси бутунлай бекор қилинади. Бундан ташқари, жабрланган болаларни тергов жараёнида қайта руҳий шикастланишдан асраш, педагоглар ва ота-оналарнинг масъулиятини кучайтириш бўйича қатъий процессуал кафолатлар белгиланмоқда.

«Умрбод қамоқ, даъво муддатининг бекор бўлиши ва тергов видеоси»: Тарихий қонуннинг 5 та асосий нуқтаси

Олий Мажлисда қабул қилинган болалар ҳимояси тўғрисидаги янги қонун лойиҳасининг энг муҳим фактлари:

• 14 ёшгача бўлганларга тажовуз учун умрбод қамоқ: 14 ёшга тўлмаган шахсларни зўрлаганлик учун узоқ йиллик ёки умрбод озодликдан маҳрум этиш жазоси белгиланмоқда;

• Даъво муддати тушунчаси йўқолади: Бундай оғир жиноятларни содир этганлар учун вақт ўтиши билан жавобгарликдан ёки жазони ўташдан озод қилиш имконияти бутунлай чиқариб ташланади;

• Сўроқ жараёнини мажбурий видеога олиш: Жабрланган болаларни сўроқ қилиш видеоёзув орқали қайд этилади ва айбланувчи билан юзлаштиришнинг махсус, болани ҳимояловчи тартиби жорий қилинади;

• Давлат ҳисобидан бепул адвокат ва васийлик: Агар зўравонлик яқин қариндошлар томонидан содир этилса, васийлик органи иштироки шарт қилинади ҳамда болага бепул юридик ёрдам берилади;

• Зўравон педагоглар билан шартнома бекор қилинади: Болага нисбатан зўравонлик содир этган таълим ходимлари билан меҳнат шартномаси дарҳол бекор қилинади, лоқайд мутасаддилар ва ота-оналарга жавобгарлик кучайтирилади.

Болаларни зўравонликдан ҳимоя қилиш бўйича янги қонунчилик ўзгаришлари таснифи

Амалдаги тизим ва янги қабул қилинаётган қонун лойиҳасидаги нормалар қиёси:

Ҳуқуқий ва криминологик экспертиза: Нега умрбод қамоқ жазоси жамият учун зарур эди?

Ҳуқуқшунослар, судьялар, болалар ҳуқуқлари бўйича мутахассислар ва психологларнинг хулосалари:

• «Педофилияга қарши ягона самарали қалқон»: 14 ёшга тўлмаган норасида гўдакларга нисбатан содир этилган жинсий зўравонлик нафақат инсон эркинлигига, балки боланинг бутун ҳаёти ва руҳиятига қилинган қасддир; бундай жиноятчиларни жамиятдан умрбод изоляция қилиш ҳамда даъво муддатини қўлламаслик — жиноятчи ҳеч қачон жазодан қочиб қутула олмаслиги бўйича қатъий профилактик сигнал беради;

• «Иккиламчи психологик травма»нинг олдини олиш: Жабрланган болаларнинг аввалги тергов амалиётида қайта-қайта сўроқ қилиниши ва жиноятчи билан юзма-юз ўтириши уларнинг руҳиятини қайта синдирар эди; сўроқнинг видеоёзув орқали қайд этилиши ва махсус юзлаштириш қоидалари боланинг ҳуқуқларини халқаро инсонпарварлик стандартлари асосида ҳимоялайди;

• Таълим ва оила институтида жавобгарлик инқилоби: Мактаб ва боғчаларда болаларга нисбатан қўл кўтарган ёки зўравонлик қилган ходимларнинг тизимдан шартнома бекор қилиниши орқали четлатилиши, шунингдек, бола хавфсизлигига масъул шахсларнинг сукути ва лоқайдлиги учун жазо белгиланиши таълим муассасаларида болалар учун чинакам хавфсиз муҳит яратишга мажбур қилади.

Сизнингча, 14 ёшга тўлмаган болаларга нисбатан оғир жинсий зўравонлик содир этганларга умрбод қамоқ жазоси берилиши ва даъво муддатининг бекор қилиниши жамиятимизда бундай мудҳиш жиноятларга тўлиқ чек қўя оладими? Болалар хавфсизлигини таъминлашда мактаб ва ота-оналарнинг масъулиятини яна қайси йўналишларда кучайтириш лозим деб ҳисоблайсиз? Ўз шахсий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва жамиятимиз келажагини асровчи ушбу муҳим тарихий қонун таҳлилини барча юртдошларимиз билан баҳам кўринг!