Ҳиндистон–Ўзбекистон кенг қамровли стратегик шериклиги: ҳамкорликни чуқурлаштириш ва янги имкониятларни рўёбга чиқариш

Ҳиндистон Бош вазири Нарендра Модининг 2026 йил 29–30 август кунлари Ўзбекистонга амалга оширган давлат ташрифи кўп асрлик тарихий ва маданий алоқаларга асосланган, тобора кенгайиб бораётган икки томонлама муносабатларга янги суръат бағишлади. Бу Бош вазир Модининг Ўзбекистонга тўртинчи ташрифи бўлди. У аввал 2015 йилда икки томонлама ташриф билан, 2016 ва 2022 йилларда эса Шанхай ҳамкорлик ташкилоти (ШҲТ) саммитлари доирасида мамлакатимизга келган эди.

Тахминан 37 миллион аҳолига эга, ёшлар улуши юқори бўлган Ўзбекистон Марказий Осиёдаги қолган тўрт давлатнинг барчаси ҳамда Афғонистон билан чегарадош мамлакат сифатида минтақавий савдо ва дипломатиянинг муҳим марказига айланиб бормоқда. Ўзбекистон учун Ҳиндистон билан шериклик йирик иқтисодиётга чиқиш, инвестицияларнинг янги манбаларини жалб қилиш ва халқаро иқтисодий алоқаларни диверсификация қилиш имкониятларини яратади. Ўзбекистон мустақилликка эришганидан буён қўлга киритган ютуқлар таҳсинга сазовор. Мамлакат минтақадаги энг жадал ривожланаётган ва иқтисодий ўсиш суръатлари юқори давлатлардан бирига айланди. Ҳиндистон эса дунёдаги йирик иқтисодиётлар орасида энг тез ўсаётган иқтисодиёт ҳисобланади.

Бош вазир Модининг ташрифи давомида эришилган асосий натижалардан бири 2011 йилда ўрнатилган «Стратегик шериклик» даражасининг 2026 йилда «Кенг қамровли стратегик шериклик» даражасига кўтарилгани бўлди. Бу қарор анъанавий дипломатик алоқалар доирасидан чиқиб, янада кенг кўламли ва кўп тармоқли ҳамкорликни ривожлантиришга бўлган қатъий интилишни намоён этади.

Савдо ва инвестициялар икки томонлама муносабатларнинг асосий ҳаракатлантирувчи кучи сифатида белгиланган. 2017–2025 йилларда ўзаро савдо айланмаси тўрт баравар ошиб, 324,9 миллион АҚШ долларидан 1,3 миллиард АҚШ долларига етди. Бош вазир ташрифи давомида 2030 йилга қадар ўзаро савдо ҳажмини 5 миллиард АҚШ долларига етказиш бўйича улкан мақсад белгиланди. Бунга эришиш учун бизнес алоқаларини мустаҳкамлаш, инвестицияларни кўпайтириш ва нотариф тўсиқларни бартараф этиш зарур. Ўзбекистон иқтисодиётини диверсификация қилиб, ишлаб чиқариш ва бошқа саноат тармоқларининг иқтисодиётдаги аҳамиятини ошириб бормоқда. Шунингдек, мамлакат фойдали қазилмалар, қишлоқ хўжалиги ва Марказий Осиё бозорларига чиқиш имкониятларини кенгайтириш борасида ҳам катта салоҳиятга эга. Ҳиндистоннинг фармацевтика, муҳандислик, ахборот технологиялари, соғлиқни сақлаш ва кончилик технологиялари соҳаларидаги устунликлари Ўзбекистоннинг ривожланиш устувор йўналишларига мос келади ва ўзаро манфаатли ҳамкорлик учун янги имкониятлар яратади. Транспорт ва логистика алоқалари ҳали ҳам жиддий муаммо бўлиб қолаётганига қарамай, инновацион ва қатъиятли ёндашувлар ҳамкорликни янада мустаҳкамлашга ёрдам бериши мумкин. Икки томонлама муносабатларнинг ҳақиқий салоҳиятини рўёбга чиқариш мақсадида ташқи ишлар ҳамда савдо вазирлари даражасида ҳамкорликни мувофиқлаштириш ва назорат қилиш механизмлари йўлга қўйилди.

Критик минераллар ҳамкорликнинг муҳим йўналишларидан бирига айланди. Геология ва минерал ресурслар соҳасида ҳамкорлик тўғрисидаги битимнинг имзоланиши икки мамлакатнинг геологик тадқиқотлар, кончилик, минералларни қайта ишлаш ва барқарор таъминот занжирларини ривожлантириш борасидаги имкониятларни ўрганишга бўлган қизиқишини тасдиқлайди. Ҳиндистон учун стратегик аҳамиятга эга минераллар манбаларини диверсификация қилиш ишлаб чиқариш, электроника ва қайта тикланувчи энергетика соҳаларини ривожлантиришга хизмат қилиши мумкин. Ўзбекистон эса Ҳиндистон компаниялари билан ҳамкорлик орқали инвестициялар, илғор технологиялар ва техник тажрибани жалб этиш, шунингдек, юқори қўшилган қиймат яратувчи саноат тармоқларини ривожлантириш имкониятига эга бўлади.

Энергетика соҳасидаги ҳамкорлик ҳам алоҳида аҳамиятга эга. Ўзбекистон Ҳиндистон учун уран етказиб берувчи ишончли ҳамкорлардан бири бўлиб, мавжуд етказиб бериш келишувларининг давом эттирилиши Ҳиндистоннинг узоқ муддатли атом энергетикаси мақсадлари учун муҳимдир. Қайта тикланувчи энергия манбалари ва улар билан боғлиқ технологиялар соҳасида ҳам ҳамкорлик қилиш имкониятлари мавжуд. Ўзбекистоннинг кўмирни газлаштириш борасидаги тажрибаси ҳам Ҳиндистоннинг тозароқ энергия манбаларидан фойдаланишни кенгайтиришга қаратилган саъй-ҳаракатлари учун фойдали бўлиши мумкин.

Рақамли тўловлар соҳасида сезиларли ютуқларга эришилди. Ҳиндистоннинг NPCI International Payments Limited (NIPL) компанияси ва Ўзбекистоннинг National Interbank Processing Centre акциядорлик жамияти (NIPC) ўртасида имзоланган тижорат келишуви Ҳиндистоннинг UPI тўлов иловаларини Ўзбекистоннинг миллий QR-код асосидаги тўлов инфратузилмасига улаш имконини беради. Бу тўловларни янада қулайлаштириб, туризм ва чакана савдо ривожига туртки беради. Сунъий интеллект, киберхавфсизлик, стартаплар ва малака ошириш соҳаларидаги ҳамкорлик технологик алоқаларни чуқурлаштиради, инновацияларни рағбатлантиради ва ёш мутахассислар учун янги имкониятлар яратади.

Мудофаа соҳасидаги тобора кенгайиб бораётган ҳамкорлигимиз муносабатларимизга ишонч ва хавфсизлик билан боғлиқ муҳим йўналишни қўшмоқда. Ҳар икки мамлакат терроризмга қарши курашиш ва минтақавий барқарорликни таъминлашдан манфаатдор. «Дўстлик» қўшма ҳарбий машғулотлари ҳамда терроризмга қарши курашиш соҳасидаги институционал ҳамкорлик мутахассислар ўртасидаги тажриба алмашинувини ва амалий ҳамкорликни мустаҳкамлади.

Таълим икки мамлакат ўртасидаги ҳамкорликнинг яна бир мустаҳкам устунидир. Олий таълим ва илмий тадқиқотлар соҳасидаги ҳамкорлик тўғрисидаги битим академик алмашинувларни кенгайтириш ва таълим муассасалари ўртасидаги шерикликни ривожлантириш мақсадида имзоланди. Тил соҳасидаги алоқаларимиз умумий тарихимиз ва тараққиётимизнинг турли жиҳатларига таъсир кўрсатган. Ҳиндистонда ўзбек тилини ўрганишга қизиқиш ортиб бормоқда. Жаваҳарлал Неру университети ва Жамия Миллия Исламия университети каби нуфузли Ҳиндистон олий таълим муассасаларида ўзбек тили дастурлари мавжуд. Худди шунингдек, Тошкент давлат шарқшунослик университети, Жаҳон иқтисодиёти ва дипломатия университети, Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети ҳамда Тошкентдаги Шастри мактабида ҳинд тили ўқитилади. Ҳиндистон ва Ўзбекистон алоқалари чуқурлашиб борар экан, ҳинд ва ўзбек тиллари янги имкониятлар эшигини очувчи тилларга айланмоқда. Ҳинд тилини ўрганаётган ўзбекистонлик талабалар учун ҳар йили 100 та Лал Баҳодур Шастри стипендиясининг ажратилиши Ҳиндистоннинг нафақат тил алоқаларини мустаҳкамлаш ва халқлар ўртасидаги мулоқотни кенгайтириш, балки ёшларимизни умумий тараққиёт ва ривожланишнинг фаол иштирокчиларига айлантириш борасидаги қатъий интилишини акс эттиради.

Бизни буддавийлик ва сўфийлик билан боғлиқ тарихий алоқалар ҳам бирлаштириб туради. Термиздаги қадимий Фаёзтепа ва Қоратепа буддавийлик ёдгорликларини сақлаш ва қайта тиклаш бўйича таклифимиз Ўзбекистон билан умумий моддий ва маънавий меросимизни асраб-авайлаш ҳамда тарғиб этишга қаратилган саъй-ҳаракатларимизнинг бир қисмидир.

Соғлиқни сақлаш ва фармацевтика соҳаларидаги ҳамкорлик ҳам дори-дармонлардан фойдаланиш имкониятларини кенгайтириш, техник билим ва тажриба алмашинувини ривожлантириш ҳамда маҳаллий ишлаб чиқаришни рағбатлантириш учун катта имкониятлар яратади. Икки мамлакат соғлиқни сақлаш соҳасида узоқ йиллик ҳамкорлик ва тажриба алмашинуви тарихига эга. Бухорода таваллуд топган, буюк файласуф ва табиб Абу Али ибн Сино Аюрведа тамойилларидан хабардор бўлган, унинг илмий меросига Ҳиндистоннинг доривор билимлари ва тиббий амалиёти ҳам таъсир кўрсатган. Анъанавий тиббиёт соҳасидаги ҳамкорлик тўғрисидаги англашув меморандумининг имзоланиши Аюрведа ва соғломлаштириш туризми йўналишларидаги ҳамкорлигимизни кенгайтириш учун янги имкониятлар очмоқда.

Изчил саъй-ҳаракатлар ва амалий ҳамкорлик орқали Ҳиндистон ва Ўзбекистон узоқ йиллик дўстликни замонавий стратегик шериклик даражасига олиб чиқишга тайёр. Бу шериклик иқтисодий ўсишни жадаллаштириш, минтақавий барқарорликни мустаҳкамлаш ва икки мамлакат халқлари учун узоқ муддатли манфаатларни таъминлашга хизмат қилади.

Муаллиф: Гитеш Шарма, Ўзбекистонда хизмат қилган собиқ элчи.